Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, ka deklaruar se shteti i tij po shqyrton mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër brenda territorit serb, duke e cilësuar këtë si një çështje të brendshme. Kjo deklaratë ka shkaktuar reagime të shumta në Kosovë, ku krerët institucionalë e shohin këtë lëvizje si instrument presioni politik.
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, theksoi se ndërhyrja në rrjedhat ujore ndërkufitare do të kishte pasoja të rënda për sigurinë njerëzore, mjedisore dhe energjetike të vendit. Ajo u ka bërë thirrje diplomatëve kosovarë që të njoftojnë qeveritë e vendeve ku shërbejnë për pasojat e kësaj ideje. Nga ana e saj, ministrja në detyrë e Mjedisit, Fitore Pacolli, ka rikujtuar se Liqeni i Ujmanit dhe sistemi Ibër-Lepenc përbëjnë infrastrukturë kritike strategjike për Kosovën.
Sipas Vuçiç, ideja për të ndryshuar rrjedhën e lumit daton që nga viti 1985 dhe mund të realizohet me një vendim të qeverisë serbe për të adresuar nevojat e popullatës lokale. Ai lidhi këtë çështje me pretendimet për keqtrajtim të serbëve në Kosovë, duke hedhur akuza ndaj autoriteteve të Prishtinës dhe faktorit ndërkombëtar. Nga ana tjetër, njohësi i marrëdhënieve ndërkombëtare, Gurakuç Kuçi, vë në pah se e drejta ndërkombëtare obligon shtetet për bashkëpunim në përdorimin e drejtë dhe të arsyeshëm të ujërave ndërkufitare.
Përditësime
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, hodhi poshtë pretendimet serbe për 'Shqipëri të Madhe' dhe rikonfirmoi sovranitetin e Kosovës në përgjigje të deklaratave të presidentit Aleksandër Vuçiç. Ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriç, kundërshtoi qëndrimet e Tiranës, duke deklaruar se çështja e lumit Ibër mbetet kompetencë e brendshme e Serbisë. Në Prishtinë, deputetja e LDK-së, Janina Ymeri, akuzoi Lëvizjen Vetëvendosje për përdorimin e kësaj çështjeje si kartë nacionaliste. Ndërkohë, analiza ligjore thekson se Serbia është e detyruar t'i përmbahet Protokollit të UNECE të vitit 2013, i cili rregullon menaxhimin e rrjedhave ujore ndërkufitare.
Kryeministri Edi Rama deklaroi në platformën X se Serbia e ka humbur përfundimisht kontrollin mbi Kosovën dhe se burimet natyrore të saj janë pronë e shtetit të Kosovës. Ai hodhi poshtë pretendimet për një 'Shqipëri të Madhe', duke nënvizuar se ndërsa Shqipëria mbështet integrimin rajonal, fqinjësia e mirë nuk mund të ndërtohet mbi narrativat historike të Beogradit. Ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriç, u kundërpërgjigj duke akuzuar Tiranën për ndërhyrje të pabazuar territoriale, me argumentin se lumi Ibër nuk kalon në territorin shqiptar. Gjuriç gjithashtu pretendoi se retorika e kryeministrit Rama shërben si shpërqendrim nga pretendimet e Serbisë për shkelje të të drejtave të serbëve në Kosovë.
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, reagoi ashpër në platformën X duke hedhur poshtë pretendimet për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër si një narrativë pa bazë gjeografike. Rama theksoi se çështja e ujërave duhet të trajtohet ekskluzivisht përmes rregullave të hidrologjisë dhe së drejtës ndërkombëtare, duke ironizuar politizimin e kësaj teme. Në një zhvillim paralel, presidenti serb Aleksandar Vuçiç konfirmoi se ideja për ndërhyrje në rrjedhën e lumit shërben si masë hakmarrëse ndaj trajtimit të serbëve në Kosovë, duke e cilësuar këtë si një çështje të brendshme të Serbisë.
Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Ferit Hoxha, reagoi zyrtarisht ndaj homologut serb Marko Gjuriç lidhur me çështjen e lumit Ibër. Hoxha bëri thirrje për depolitizimin e burimeve ujore dhe fokusimin e palëve te integrimi rajonal në Bashkimin Evropian. Ministria e Jashtme e Shqipërisë theksoi mbështetjen për përdorimin e përbashkët të ujit si mjet për paqe, duke refuzuar kategorikisht narrativat nacionaliste që instrumentalizojnë infrastrukturën strategjike.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç kundërshtoi publikisht planet për tërheqjen e personelit të KFOR-it nga ura mbi lumin Ibër. Ai pretendoi se ndërhyri për të bllokuar hapjen e urës për qarkullim, të cilën e cilësoi si një lëvizje të planifikuar nga misioni paqeruajtës. Bashkimi Evropian dënoi qëndrimin e zyrtarëve serbë, duke paralajmëruar se këto deklarata rreth ndryshimit të rrjedhës së lumit dhe menaxhimit të infrastrukturës po minojnë procesin e dialogut.
Bashkimi Evropian kërkoi sot ndalimin e retorikës për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër, duke e cilësuar këtë narrativë si pengesë direkte për procesin e normalizimit mes Kosovës dhe Serbisë. Zëdhënësja e BE-së, Anita Hipper, konfirmoi se përparimi në dialog mbetet parakusht për integrimin evropian. Në një zhvillim të lidhur, BE kërkoi respektimin e procedurave ligjore për rrënimet e objekteve afër liqenit të Ujmanit, duke kundërshtuar shfrytëzimin e tyre si pretekst për tensione politike. Ndërkohë, ekspertë dhe analistë si Sali Berisha dhe Kreshnik Spahiu e kanë interpretuar kërcënimin e presidentit serb Aleksandër Vuçiç si një formë të luftës hibride dhe shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare për ujërat ndërkufitare.
Ministri i Jashtëm i Shqipërisë, Ferit Hoxha, i kërkoi zyrtarisht Beogradit të ndërpresë përdorimin e ujit si mjet presioni politik, duke apeluar për respektimin e së drejtës ndërkombëtare. Ish-kryeministri Sali Berisha i cilësoi deklaratat e presidentit Aleksandër Vuçiç si një kërcënim me frymëzim mitologjik dhe akt destabilizues. Një zëdhënës i Departamentit të Shtetit të SHBA nënvizoi se normalizimi i marrëdhënieve mbetet thelbësor për paqen dhe stabilitetin rajonal. Ndërkohë, eksperti i hidraulikës Alban Kuriqi sqaroi se skenari i mbylljes së menjëhershme të rrjedhës së lumit është teknikisht i pamundur.
Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë e konsideroi të papranueshme përdorimin e burimeve ujore si mjet presioni politik. Njëkohësisht, publicisti serb Zlatoje Martinov e cilësoi projektin e presidentit serb Aleksandër Vuçiç si 'ëndërr me sy hapur', duke e lidhur vonesën e investimeve me fokusin financiar në projektin 'EXPO 2027'. Megjithatë, Vuçiç këmbëngul për vijimin e planit, duke deklaruar se ka angazhuar inxhinierë dhe përfaqësues të sektorit të ndërtimit për realizimin e ndërhyrjeve inxhinierike.
Bashkimi Evropian bëri thirrje për shmangien e çdo retorike që rrezikon procesin e normalizimit ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Presidenti serb Aleksandër Vuçiç e lidhi nismën për lumin Ibër me pretendimet për prishjen e shtëpive dhe vilave të serbëve pranë Liqenit të Ujmanit. Eksperti Dushan Janjiç nga Forumi për Marrëdhënie Etnike e cilësoi këtë qasje si një mantrë ideologjike dhe propagandistike, e orientuar drejt përfitimeve elektorale në Serbi.
Departamenti Amerikan i Shtetit ndërhyri sot duke kërkuar ruajtjen e paqes, stabilitetit dhe normalizimit të marrëdhënieve, si përgjigje ndaj retorikës së presidentit serb Aleksandër Vuçiç për lumin Ibër. Analisti Ermal Peçi vlerëson se ky pozicionim i Serbisë shërben si pjesë e një loje diplomatike më të gjerë, përmes së cilës Vuçiç kërkon të balancojë raportet midis Washingtonit, Maskës dhe Pekinit.
Profesori i hidroteknikës Jovan Despotoviq e cilësoi projektin për devijimin e lumit Ibër si teknikisht të parealizueshëm, duke e përshkruar nismën si 'somnambulizëm'. Ekspertët theksojnë se realizimi i këtij plani kërkon miratime komplekse ndërkombëtare, përfshirë ato nga Komisioni i Danubit. Statusi i lumit Ibër si ujë rrjedhës ndërkombëtar, pasi buron në Mal të Zi, imponon nevojën për pajtimin diplomatik të këtij shteti, duke e bërë zbatimin e njëanshëm të projektit të pamundur nën kornizat ligjore ndërkombëtare.