Deklaratat e fundit të Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, mbi mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, kanë nxitur reagime të ashpra nga institucionet e Kosovës dhe Shqipërisë. Vuçiç, gjatë një vizite në Beograd, deklaroi se ka ftuar ekspertë dhe inxhinierë për të analizuar këtë projekt, duke e lidhur atë me atë që ai e cilësoi si keqtrajtim të popullit serb në Kosovë.
Në Prishtinë, ushtruesja e detyrës së Presidentes, Albulena Haxhiu, gjatë Konferencës së nëntë të Ambasadorëve, e quajti këtë qasje si "shoviniste dhe destabilizuese". Ajo theksoi rëndësinë jetike të sistemit Ibër-Lepenc dhe liqenit të Ujmanit për furnizimin me ujë, energjinë dhe bujqësinë për qindra mijëra qytetarë të Kosovës. Haxhiu u kërkoi diplomatëve kosovarë që ta njoftojnë bashkësinë ndërkombëtare për këtë kërcënim, duke shtuar se Serbia duhet të japë përgjegjësi edhe për çështje të tjera, si sulmi në Banjskë dhe zbardhja e fatit të personave të zhdukur.
Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme të Shqipërisë, Ferit Hoxha, përmes një reagimi publik, shprehu shqetësim të thellë mbi këtë deklaratë. Ai rikujtoi se Serbia është palë e Konventës së UNECE-s për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Rrjedhave Ujore Ndërkufitare që prej vitit 2010, gjë që e detyron për transparencë dhe konsultim për çdo masë që ndikon në territorin e shteteve të tjera. Hoxha theksoi se uji nuk mund të përdoret si armë presioni politik për të ndëshkuar një shtet tjetër, duke i bërë thirrje Serbisë që t'i përmbahet parimeve të fqinjësisë së mirë.
Sipas informacioneve të disponueshme, kjo nuk është hera e parë që një ide e tillë përmendet nga Vuçiç. Më herët, pas një shpërthimi që dëmtoi kanalin Ibër-Lepenc në Zubin Potok në vitin 2024, ai kishte përmendur ekzistencën e planeve të vjetra që nga viti 1985 për ndryshimin e rrjedhës së lumit. Ekspertët vlerësojnë se ndërhyrje të tilla, përveçse teknikisht të ndërlikuara dhe të kushtueshme, do të binin ndesh me standardet ndërkombëtare për mbrojtjen e resurseve ujore ndërkufitare.
Përditësime
Ministrja në detyrë e Mjedisit e Kosovës, Fitore Pacolli, dënoi kërcënimet e Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiç, duke i cilësuar ato si rrezik për infrastrukturën kritike dhe sigurinë e qytetarëve. Pacolli u bëri thirrje Bashkimit Evropian, SHBA-së dhe OKB-së të reagojnë ndaj këtyre deklaratave. Ministri Hoxha theksoi se Serbia është nënshkruese e Konventës së Helsinkit/UNECE, e cila e detyron atë të bashkëpunojë për ujërat ndërkufitare. Vetë Vuçiç konfirmoi se projekti i vitit 1985 do të ndikonte drejtpërdrejt në nivelin e ujit të liqenit të Ujmanit.
Ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme i Shqipërisë, Ferit Hoxha, reagoi zyrtarisht ndaj deklaratave të Presidentit serb Aleksandar Vuçiç për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër. Në një komunikim përmes platformës X, Hoxha denoncoi përdorimin e ujit si instrument të presionit politik. Shqipëria kërkoi zyrtarisht transparencë, të dhëna shkencore dhe konsultim të detyrueshëm me palët e prekura për çdo projekt në sistemin ujor ndërkufitar.
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka urdhëruar zyrtarisht diplomatët e vendit që të njoftojnë partnerët ndërkombëtarë mbi kërcënimet e Serbisë. Haxhiu kërkoi angazhim urgjent për të mbrojtur sistemin Ibër-Lepenc dhe liqenin e Ujmanit si infrastrukturë jetike e sigurisë kombëtare. Diplomatët kanë detyrën të informojnë qeveritë pritëse mbi rrezikun e drejtpërdrejtë që pretendimet e Vuçiç paraqesin për stabilitetin e rajonit.
Ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Djuriç, hodhi poshtë deklaratat e ministrit shqiptar Ferit Hoxha, duke i cilësuar ato si ndërhyrje të pabazuar në çështjet e brendshme të Serbisë. Presidenti serb Aleksandër Vuçiç e etiketoi çështjen e lumit Ibër si problem ekskluziv të Beogradit, duke vënë në dyshim legjitimitetin e interesimit të Tiranës. Në kuadër të kësaj përplasjeje, zyrtarët serbë akuzuan Shqipërinë për zhvendosje të vëmendjes nga statusi i komunitetit serb në Kosovë, duke përdorur retorikë kundër idesë së një 'Shqipërie të Madhe'.
Ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, u kërkoi diplomatëve kosovarë në Konferencën e Ambasadorëve që t'i njoftojnë zyrtarisht qeveritë pritëse për rrezikun që paraqesin kërcënimet e Serbisë për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër. Ndërkohë, ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriç, hodhi poshtë përfshirjen e Shqipërisë në këtë debat, duke argumentuar se Tirana nuk ka bazë territoriale apo hidrologjike për të ndërhyrë pasi nuk është shtet breglumor.
Bashkimi Evropian reagoi zyrtarisht duke vlerësuar se kërcënimet për ndryshimin e rrjedhës së lumit Ibër dëmtojnë procesin e normalizimit të marrëdhënieve Kosovë-Serbi. Zëdhënësja e BE-së, Annita Hipper, konfirmoi se këto plane bien ndesh me angazhimet e ndërsjella në kuadër të dialogut. Brukseli theksoi se respektimi i dialogut mbetet parakusht i panegociueshëm për integrimin evropian të të dyja vendeve.
Këshilli i Ambasadorëve Shqiptarë (KASH) dënoi përdorimin e ujit si instrument të presionit politik, duke e cilësuar këtë qasje si të papranueshme. KASH raportoi se autoritetet në Beograd kanë angazhuar ekspertë për të vlerësuar fizibilitetin teknik të devijimit të rrjedhës së lumit Ibër.