Drafti i komunikatës vjetore të Komisionit Evropian për politikën e zgjerimit thotë se Mali i Zi mund t’i përfundojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian në dhjetor 2026. Ndërkaq, Serbia, Bosnje e Hercegovina dhe Kosova nuk kanë shënuar përparim në fushat themelore. Komisioni pritet ta publikojë dokumentin javën e ardhshme.
Paketa e zgjerimit përmbledh vlerësimin e Komisionit për përparimin e vendeve kandidate dhe kandidate potenciale. Shtetet anëtare e përdorin atë për të vendosur hapat e mëtejshëm në negociata, përfshirë hapjen dhe mbylljen e kapitujve. Drafti, të cilin e ka parë Radio Evropa e Lirë, vlerëson se përparimi në rajon është i pabarabartë. Fushat themelore përfshijnë sundimin e ligjit, institucionet demokratike, reformën e administratës publike dhe kriteret ekonomike.
Mali i Zi në procesin e zgjerimit
Sipas draftit, Mali i Zi prin në procesin e zgjerimit dhe ka përmbushur kriteret përfundimtare në të gjithë kapitujt e negociatave. Komisioni vlerëson se vendi ka bërë përparim në fushat themelore, me rezultate në sundimin e ligjit, qeverisjen ekonomike dhe reformën e administratës publike. Dokumenti përmend punën për traktatin e anëtarësimit dhe propozimin e Komisionit për paketën financiare.
Traktati do të përfshinte për herë të parë një “qasje të përforcuar” ndaj klauzolave mbrojtëse dhe, sipas draftit, mund të shërbente si model për traktatet e ardhshme. Ndër reformat e përmendura janë ndryshimet kushtetuese që kanë forcuar pavarësinë e Këshillit Gjyqësor dhe të Këshillit Prokurorial, në përputhje me rekomandimet e BE-së dhe të Komisionit të Venecias. Dokumenti përmend gjithashtu politikën e tolerancës zero ndaj sulmeve kundër gazetarëve. Përafrimi i politikës së vizave me atë të BE-së parashikohet nga 31 tetori 2026.
Komisioni thotë se raporti i këtij viti mund të jetë i fundit i rregullt për Malin e Zi. Nga viti i ardhshëm, raportet e monitorimit do të ndiqnin përmbushjen e detyrimeve dhe përfundimin e reformave deri në anëtarësim. Pas konferencës së fundit ndërqeveritare, Mali i Zi do të merrte statusin e vëzhguesit aktiv në shumicën e grupeve të punës të Këshillit të BE-së. Në aneks, udhërrëfyes me afate dhe objektiva për përfundimin e negociatave paraqiten për Malin e Zi, Shqipërinë, Moldavinë dhe Ukrainën.
Vlerësimet për Serbinë, Bosnje e Hercegovinën dhe Kosovën
Për Serbinë, drafti evidenton mungesë përparimi në sundimin e ligjit dhe lirinë e shprehjes, si dhe përafrim të ulët me politikën e jashtme të BE-së. Sipas Gazeta Blic, regresi fillestar në gjyqësor, i lidhur me të ashtuquajturat “ligje të Mërdiqit”, është korrigjuar më pas, por presioni i papërshtatshëm është rritur ndjeshëm. Ky burim përmend gjithashtu Serbinë mes vendeve ku rreziku i “kapjes së shtetit” mbetet i theksuar. Si zhvillime pozitive, ai përmend përfshirjen e Serbisë në shtrirjen gjeografike të Zonës së Vetme të Pagesave në Euro (SEPA) dhe nisjen e punës përgatitore për një marrëveshje mbi vlerësimin e përputhshmërisë së produkteve industriale.
Për Bosnje e Hercegovinën, drafti vlerëson se fragmentimi politik ka vështirësuar funksionimin e pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ. I njëjti vlerësim jepet edhe për Kosovën.