Vendimi i fundit i Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë ndaj ish-presidentit Hashim Thaçi dhe ish-eprorëve të tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përkatësisht Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit, ka rikthyer vëmendjen te proceset e drejtësisë tranzicionale. Edhe pse aktgjykimi i 16 shtatorit nuk është i formës së prerë dhe mund të apelohet, njohësit e fushës vlerësojnë se përfundimi i këtyre proceseve ndërkombëtare nuk do të nënkuptojë domosdoshmërisht mbylljen e Gjykatës Speciale, por theksojnë se barra për zbardhjen e rasteve të mbetura do të kalojë te gjykatat vendëse.
Bekim Blakaj, drejtor i Fondit për të Drejtën Humanitare në Kosovë (FDHK), shpreh shqetësimin mbi mungesën e bashkëpunimit juridik midis vendeve të ish-Jugosllavisë, që sipas tij është pengesë për vënien e drejtësisë. Ai nënvizon se gjatë periudhës kur proceset drejtoheshin nga misionet ndërkombëtare si UNMIK dhe EULEX, ndjekjet penale statistikisht janë përqendruar më shumë ndaj shqiptarëve, për shkak të pamundësisë ligjore të mëparshme për gjykime në mungesë dhe vështirësive në aksesin ndaj të dyshuarve serbë.
Pas ndryshimeve në Kodin e Procedurës Penale në vitin 2022, Kosova ka mundësuar gjykimet në mungesë. Megjithatë, Blakaj shpreh rezerva për rezultatet afatgjata të këtyre proceseve, duke paralajmëruar mundësinë e zhgënjimit të familjarëve të viktimave. Nga ana tjetër, në Serbi, departamentet për krime lufte kanë ngritur 270 aktakuza që nga viti 2003, me 112 persona të dënuar dhe 29 të liruar. Raportet e Fondit për të Drejtën Humanitare në Serbi të vitit 2024 vlerësojnë se këto shifra nuk reflektojnë shkallën e krimeve të kryera nga formacionet serbe. Instituti i Krimeve të Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, i themeluar në vitin 2023, raporton se ka dokumentuar 12.230 raste.
Përditësime
Dhomat e Specializuara të Kosovës liruan ish-presidentin Hashim Thaçi nga akuzat për krime kundër njerëzimit në vendimin e shkallës së parë. Ky aktgjykim nuk është i formës së prerë dhe prokuroria ka të drejtë ankese. Ndërkohë, autoritetet vendëse në Kosovë kanë marrë kompetencat e plota për gjykimin e krimeve të luftës, duke forcuar kapacitetet e sistemit gjyqësor vendas pas vitit 2018.
Sistemi i drejtësisë në Kosovë ka shënuar hapa të rinj në proceset për krimet e luftës. Autoritetet gjyqësore kanë ngritur 15 aktakuza në mungesë kundër 73 pjesëtarëve të forcave serbe deri në shkurt 2025. Ndërkohë, sa i përket ish-udhëheqësve të UÇK-së, Gjykata Speciale shpalli aktgjykimin e shkallës së parë më 16 shtator, ku Hashim Thaçi u dënua për krime lufte, ndërsa u shpall i pafajshëm për akuzat mbi krimet kundër njerëzimit. Ky vendim mbetet i pafuqishëm deri në shqyrtimin nga instancat e apelit.