Gjykata Speciale e Kosovës me seli në Hagë ka dhënë vendimin ndaj katër ish-drejtuesve të lartë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli dhe Rexhep Selimi janë dënuar me një total prej 81 vitesh burgim.
Ky vendim ka nxitur debate të gjera në opinionin publik. Nga njëra anë, analistët theksojnë se bilanci i drejtësisë ndërkombëtare është i pabarabartë. Sipas të dhënave, totali i viteve të dënimit për shqiptarët në lidhje me luftën e Kosovës ka arritur në afërsisht 480 vite, ndërkohë që për palën serbe kjo shifër është rreth 330 vite. Kritikat përqendrohen te fakti se figura kyçe të aparatit shtetëror serb, si Slobodan Millosheviçi, nuk u dënuan kurrë nga tribunali ndërkombëtar, ndërsa të tjerë si Milan Milutinoviçi janë shpallur të pafajshëm.
Reagimet dhe implikimet sociale
Nga ana tjetër, ekziston shqetësimi lidhur me implikimet politike të këtij vendimi. Shumë zëra, përfshirë media si Bota Sot, bëjnë thirrje për ruajtjen e qetësisë në Kosovë. Paralajmërohet se çdo akt dhune ose rebelimi do t'i shërbente agjendave që kërkojnë zhbërjen e shtetësisë së vendit. Apelohet që qytetarët të përmbahen nga thirrjet për destabilizim, të cilat interpretohen si përpjekje për ta vënë zemërimin popullor në funksion të objektivave që minojnë sovranitetin e institucioneve të shtetit.
Sipas gazetarëve si Ardit Rada dhe analistëve si Skënder Minxhozi, vendimi është cilësuar si një njollosje e padrejtë dhe e pabarabartë e luftës çlirimtare, duke e vënë theksin te gjeopolitika dhe kompleksiteti i marrëdhënieve ndërkombëtare pas vitit 1999.
Përditësime
Trupi gjykues i Gjykatës Speciale në Hagë ka specifikuar dënimet për ish-krerët e UÇK-së: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vite burg, Kadri Veseli me 18 vite, ndërsa Rexhep Selimi me 13 vite. Megjithëse gjykata i shpalli të pafajshëm për akuzat e krimeve kundër njerëzimit, i shpalli fajtorë për krime lufte, duke dokumentuar vrasjen e 96 personave dhe ndalimin e paligjshëm të 385 personave. Vendimi nxiti reagime të ndryshme nga liderë politikë dhe ndërkombëtarë, përfshirë Ali Ahmetin, Bedri Hamzën, Sali Berishën, Daniel Serwer dhe Ivica Daçiçin. Mbrojtja e të akuzuarve ka konfirmuar zyrtarisht synimin për ankimimin e vendimit në Gjykatën e Apelit.
Kryetari i trupit gjykues, Charles Smith, detajoi vendimin duke sqaruar se 96 viktimat e përfshira në aktakuzë u konsideruan nga të dënuarit si bashkëpunëtorë të forcave serbe. Ndërkohë, në Prishtinë, qytetarët organizuan një marshim masiv në mbështetje të katër ish-komandantëve të UÇK-së. Hapësirat publike të kryeqytetit u mbushën me pankarta gjigante me fotot e të akuzuarve, si shenjë proteste ndaj vendimit të gjykatës.
Gjykatësi Charles Smith sqaroi se vendimi është përqendruar te përgjegjësia individuale, duke nënvizuar se procesi nuk përbën një gjykim ndaj UÇK-së si organizatë. Historiania Iva Vukushiq vlerësoi se masat e dënimit tejkalojnë standardet e rasteve të ngjashme. Aktivistja Natasha Kandiq bëri dallimin ligjor midis dënimeve për krime lufte ndaj krerëve të UÇK-së dhe akuzave për krime kundër njerëzimit të ngritura më parë ndaj zyrtarëve serbë. Ndërkohë, presidenti serb Aleksandar Vuçiç kërkoi qetësi, duke pretenduar se vendimi nuk i ka përfshirë akuzat më të rënda të Beogradit.
Gjykata Speciale në Hagë ka individualizuar dënimet për katër krerët e UÇK-së: Hashim Thaçi është dënuar me 25 vite burg, Jakup Krasniqi me 25 vite, Kadri Veseli me 18 vite dhe Rexhep Selimi me 13 vite. Trupi gjykues rrëzoi disa prej akuzave fillestare, përfshirë atë për përndjekje sistematike. Ministri Andin Hoti e cilësoi vendimin si politik dhe të njëanshëm, ndërsa në hapësirën publike po zhvillohen debate krahasuese mbi balancën e dënimeve për krime lufte mes shqiptarëve dhe serbëve.
Gazeta franceze Le Monde raportoi se Gjykata Speciale ka përdorur prova të siguruara nga autoritetet në Beograd për procesin gjyqësor. Ministri Andin Hoti deklaroi publikisht se do të mbështeste nismën për zhbërjen e kësaj gjykate, duke shtuar megjithatë se një veprim i tillë kërkon votat e domosdoshme të komunitetit serb në Kuvendin e Kosovës. Aktivistja Natasha Kandiq theksoi se pavarësisht pretendimeve për narrativën heroike të luftës, faktet për ekzistencën e qendrave të ndalimit janë konfirmuar, duke kërkuar përqendrim te përgjegjësia individuale. Në Prishtinë, qytetarët që kishin organizuar një numërim mbrapsht në sheshe kanë shprehur zhgënjim të thellë pas shpalljes së dënimeve.
Ministri i Jashtëm Glauk Konjufca e cilësoi vendimin e Gjykatës Speciale si të padrejtë dhe të pamerituar. Në Prishtinë, pas shpalljes së dënimit, turma e mbledhur në pritje të lirimit të Hashim Thaçit u shpërnda brenda pak minutash. Mbështetësit kishin bërë përgatitje për rikthimin e tij në Kosovë, duke shpresuar një vendim shfajësues.
Analisti Mero Baze vlerëson se përballja me vendimin e Hagës kërkon strategji të mirëfilltë ligjore dhe jo reagime emocionale që dëmtojnë shtetësinë e Kosovës. Baze thekson se mbrojtja e krerëve të UÇK-së duhet të fokusohet te kundërshtimi i provave dhe proporcionaliteti i dënimeve në proceset e apelit. Eksperti u bën thirrje faktorëve politikë dhe publikut të shmangin çdo akt dhune, duke paralajmëruar se sulmet ndaj aleatëve perëndimorë minojnë interesat strategjike të shtetit të Kosovës.
Zhvillimet pas vendimit të Gjykatës Speciale kanë marrë përmasa të reja pas reagimeve ndërkombëtare dhe tensioneve në terren: - Protesta të dhunshme janë raportuar në Prishtinë, ku ndërtesat e EULEX-it dhe Qeverisë së Kosovës u shënjestruan nga protestuesit. - Diplomati amerikan William Walker kritikoi procesin gjyqësor, duke theksuar pasivitetin e Bashkimit Evropian ndaj krimeve serbe. - Zyrtarët serbë kanë përshkallëzuar retorikën: Ivica Daçiç e konsideroi vendimin konfirmim të akuzave për terrorizëm ndaj UÇK-së, ndërsa Presidenti Aleksandar Vuçiç kritikoi gjykatën për mungesën e konstatimit të sulmeve sistematike. - Ndërkohë, familjarët e ish-krerëve të UÇK-së, përkatësisht djemtë e Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit, u kthyen nga Haga dhe u pritën nga mbështetësit në Prishtinë.
Analisti Agon Maliqi e interpreton vendimin si fokusim të procesit te konfliktet brenda-shqiptare, duke nënvizuar se udhëheqësit u shpallën të pafajshëm për akuzat e krimeve kundër njerëzimit ndaj popullsisë serbe. Ekspertja Johanna Deimel vë në dukje kontrastin midis këtij vendimi dhe nderimeve shtetërore për Ratko Mladiçin në Beograd, duke e cilësuar këtë si burim të perceptimit publik për padrejtësi. Kryeministri Albin Kurti riafirmoi qëndrimin kritik ndaj Gjykatës Speciale, duke e cilësuar atë si një institucion të imponuar nga jashtë.
Dhomat e Specializuara të Kosovës (DHSK) konfirmuan detaje të reja mbi aktgjykimet ndaj ish-udhëheqësve, duke specifikuar fajësinë për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 të tjerëve, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 viktimave. Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, deklaroi se vendimi nuk mbulon periudhën pas 20 qershorit 1999, duke i referuar mbërritjes së KFOR-it. Ndërkohë, aktivistja Staša Zajović nga organizata 'Gratë në të Zeza' paralajmëroi se si Beogradi ashtu edhe Prishtina po e shfrytëzojnë këtë vendim për të nxitur tensionet ndëretnike.
Gazeta gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) ngriti pikëpyetje për proporcionalitetin e dënimeve të dhëna nga Gjykata Speciale ndaj ish-krerëve të UÇK-së, duke i krahasuar ato me ato të kriminelëve serbë të luftës. Analisti Michael Martens theksoi se vendimi nuk duhet të shndërrojë viktimat e agresionit në autorë krimesh. Në të njëjtën linjë, publicisti Agim Vinca i vlerësoi dënimet si praktika historike që ngjajnë me trajtimin e kolaboracionistëve pas konflikteve të mëdha. Ndërkohë, analistët kanë shtuar kritika ndaj faktorit politik shqiptar për rolin pasiv ose bashkëpunues në proceset që mundësuan themelimin e kësaj gjykate.
Kuvendi i Shqipërisë miratoi një deklaratë zyrtare në kundërshtim me vendimin e Gjykatës Speciale. Gjatë seancës, Sali Berisha akuzoi drejtpërdrejt presidentin serb Aleksandër Vuçiç dhe kryeministrin Edi Rama për ndikim në procesin gjyqësor. Nga ana tjetër, ministrja Elisa Spiropali e vendosi këtë vendim në kuadrin e zhvillimeve gjeopolitike pas nisjes së luftës në Ukrainë. Vendimi përcaktoi dënimet për ish-krerët e UÇK-së: Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli (në përditësimin e detajuar: Hashim Thaçi 25 vjet, Jakup Krasniqi 25 vjet, Kadri Veseli 18 vjet dhe Rexhep Selimi 13 vjet).
Ministrja e Shqipërisë, Elisa Spiropali, denoncoi atë që ajo e përshkroi si pabarazi në drejtësinë ndërkombëtare, duke deklaruar se dënimet ndaj shqiptarëve për krime lufte janë rreth 150 vite më shumë se ato ndaj serbëve. Zhvillimet e fundit vijnë pas zhgënjimit në opinionin publik të Kosovës, i cili priste lirimin e katër ish-krerëve të UÇK-së më 16 shtator. Analistët e politikës vlerësojnë se vendimi reflekton një servilizëm të gjatë të klasës politike ndaj partnerëve ndërkombëtarë që nga viti 2011. Në këtë kontekst, institucionet në Tiranë dhe Prishtinë po përballen me thirrje urgjente për të koordinuar një qëndrim të përbashkët diplomatik.
Gjykata Speciale në Hagë shpalli të pafajshëm të akuzuarit për krime kundër njerëzimit. Vendimi sqaron se procesi vlerëson përgjegjësinë penale individuale dhe jo organizimin e UÇK-së si strukturë. Megjithatë, gjykata konfirmoi përgjegjësinë e të akuzuarve për ndalimin arbitrar të 385 personave, trajtimin mizor të 49 personave, torturimin e 303 personave dhe vrasjen e 96 personave në kuadër të një qëllimi të përbashkët kriminal ndaj kundërshtarëve politikë apo ushtarakë.
Ish-kryeministri Sali Berisha akuzoi direkt Edi Ramën dhe Aleksandër Vuçiçin si arkitektë të vendimit të Gjykatës Speciale, duke e konsideruar atë si një komplot politik kundër UÇK-së. Ndërkohë, analisti Jakin Marena vuri në pikëpyetje vlefshmërinë e provave të përdorura në këtë proces gjyqësor. Mediat lokale gjithashtu intensifikuan debatin mbi standardet e drejtësisë, duke krahasuar dënimet e krerëve të UÇK-së me ato të zyrtarëve serbë për krime lufte.
Kuvendi i Shqipërisë dënoi zyrtarisht vendimin e Gjykatës Speciale, duke rikonfirmuar luftën e UÇK-së si përgjigje ndaj gjenocidit serb. Institucioni akuzoi Serbinë dhe Rusinë për instrumentalizimin e procesit gjyqësor. Vendimi përcakton dënimet për katër ish-drejtuesit: Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi me nga 25 vite burg, Kadri Veseli me 18 vite dhe Rexhep Selimi me 13 vite.