Pavarësisht se kanë kaluar gati tri dekada nga përfundimi i luftës në Kosovë, fati i rreth 1.600 personave të zhdukur mbetet ende i pazbardhur. Çështja e gjetjes së mbetjeve mortore të viktimave është rikthyer në vëmendjen e opinionit publik përmes pretendimeve për ekzistencën e varrezave masive në territorin e Serbisë.
Natasha Kandiq, themeluese e Fondit për të Drejtën Humanitare, ka bërë të ditur përmes rrjetit social X se që nga viti 2008 e kishte njoftuar ish-ministrin serb të Mbrojtjes, Dragan Shutanovac, për dëshminë e një personi që pretendonte se kishte transportuar trupat e shqiptarëve të vrarë drejt një baze ushtarake në zonën e njohur si “Livadhet e Fasules”. Sipas Kandiq, përkundër këtyre informacioneve, autoritetet serbe nuk ndërmorën asnjë veprim dhe nuk ofruan përgjigje për pretendimet e ngritura.
Në këtë kontekst, Fondi për të Drejtën Humanitare në Kosovë, përmes Amer Aliajt, ka kërkuar sërish hapjen e arkivave të ushtrisë serbe. Sipas tij, qasja në dokumentacionin zyrtar është thelbësore për të zbardhur fatin e të zhdukurve dhe për të tejkaluar bllokimin e këtij procesi.
“27 vite që nga përfundimi i luftës, ende janë më shumë se 1.600 të zhdukur. Duhet të hapen arkivat, të ndahen informacionet me institucionet kompetente dhe bashkësia ndërkombëtare duhet të bëjë presion te palët në dialog që të bashkëpunojnë me seriozitet”, deklaroi Aliaj.
Përfaqësuesit e Këshillit Koordinues të Familjarëve të Personave të Zhdukur dhe Krimeve të Luftës kanë theksuar se “Livadhet e Fasules” nuk është lokacioni i vetëm i dyshuar. Ata bëjnë me dije se ekzistojnë edhe vende të tjera, kryesisht brenda bazave ushtarake në Serbi, ku dyshohet se janë varrosur viktima të luftës.
Përditësime
Hetimet për të zhdukurit janë zgjeruar përtej lokacionit të Livadheve të Fasules në Serbi, duke përfshirë zona të reja dyshuese në Zubin Potok dhe afër Rashkës. Dokumentet e Korpusit të Uzhicës dhe strategjia e njohur si 'asanacija terena' (spastrimi i terrenit) dëshmojnë për një organizim shtetëror në fshehjen e trupave gjatë luftës. Ekspertët vlerësojnë se mungesa e teknologjisë dhe kufizimet e autoritetit të UNMIK-ut në periudhën e pasluftës pamundësuan ndërhyrjet e nevojshme në këto lokacione në kohën e duhur.