← Kthehu në rrjedhë
Ndaj në WhatsApp
Bota

Hungaria hap dosjet e informatorëve të regjimit komunist

Hungaria pritet të publikojë më 4 nëntor emrat e personave të regjistruar si informatorë gjatë regjimit komunist, nga 1945 deri më 1989.

Çfarë dihet

Hungaria pritet të publikojë më 4 nëntor emrat e personave të regjistruar si informatorë gjatë regjimit komunist, nga 1945 deri më 1989. Në dokumente përmenden rreth 50 mijë deri në 60 mijë persona, prej të cilëve rreth 10% mendohet se janë ende gjallë. Dosjet më të hollësishme për rreth 9 mijë persona pritet të publikohen në shkurt, pasi të redaktohen të dhënat sensitive. Nisma synon të ndihmojë përballjen me të kaluarën, por mund të nxisë debat mbi përgjegjësinë individuale dhe historinë familjare.

Qeveria e re e Hungarisë pritet të publikojë të mërkurën, më 4 nëntor, një bazë të dhënash në internet ku qytetarët mund të kërkojnë emrat e personave që figurojnë si informatorë të policisë sekrete gjatë periudhës 1945–1989. Nisma synon të ndihmojë përballjen me të kaluarën dhe të rikthejë besimin e publikut te institucionet.

Gjatë regjimit komunist, shërbimet e sigurisë shtetërore përdorën një rrjet informatorësh për të mbikëqyrur shoqërinë dhe për të shtypur kundërshtimin politik. Disa u detyruan ose u shantazhuan të raportonin për fqinjë, miq, kolegë e familjarë; të tjerë u rekrutuan në këmbim të favoreve ose përfitimeve. Për dekada, dosjet e agjentëve mbetën kryesisht të paarritshme për publikun dhe u ruajtën në arkivat e shërbimeve të sigurisë.

Kryeministri Péter Magyar kishte premtuar gjatë fushatës zgjedhore të prillit se do t’i bënte publike dosjet. Në shtator, qeveria miratoi ligjin që mundëson publikimin. Sipas sondazheve të cituara nga mediat, nismën e mbështet shumica e qytetarëve; Gazeta Express dhe Java News raportojnë se mbështetja kalon dy të tretat. Ministri i Marrëdhënieve Shoqërore dhe Kulturës, Zoltán Tarr, tha se një shoqëri demokratike ka të drejtë të njohë të kaluarën e saj.

Sipas historianëve, dokumentet përmendin rreth 50 mijë deri në 60 mijë persona, ndërsa rreth 10% mendohet se janë ende gjallë. Arkivat janë të paplota: shumë dokumente u shkatërruan gjatë kryengritjes antisovjetike të vitit 1956, ndërsa të tjera u zhdukën gjatë tranzicionit të vitit 1989. Dosje më të hollësishme ekzistojnë për rreth 9 mijë persona dhe pritet të publikohen në shkurt, pasi të redaktohen të dhënat sensitive për shëndetin, varësitë, seksualitetin dhe viktimat.

Deri tani, dokumentet mund t’i konsultonin kryesisht studiuesit dhe të afërmit e viktimave. Historiani István Papp e përshkroi hapjen si një derë që kishte mbetur gjysmë e hapur për dekada. Ai tha se e mbështet publikimin, por i vjen keq për njerëzit që do të përballen për herë të parë me historinë e familjeve të tyre. Miklós Kiss, i mbijetuar i një kampi hungarez të punës së detyruar dhe drejtues i një shoqate viktimash, tha se hapja duhej të ishte bërë më herët. Sipas tij, njerëzit mund të zbulojnë bashkëpunëtorë në familje, lagje e rrugë.

Hungaria është ndër vendet e fundit të Europës Lindore që hap këtë pjesë të arkivave. Gjermania Lindore hapi dosjet e Stasi-t në 1992, Republika Çeke në 2003, ndërsa Letonia publikoi dosjet e informatorëve në 2018. Publikimi pritet të nxisë debat mbi përgjegjësinë individuale, pasi personat e përmendur në dokumente mund të kenë pasur role dhe motive të ndryshme.

Burimet

5 media raportuan këtë lajm

Përmbledhja më lart është ndërtuar duke krahasuar këto raportime. Klikoni për të lexuar origjinalin.

Ku ndryshojnë burimet

Gazeta Express dhe Java News raportojnë se nisma mbështetet nga më shumë se dy të tretat e hungarezëve, ndërsa Ora News e përshkruan mbështetjen si të shumicës së qytetarëve. Gazeta Express dhe Java News përfshijnë deklaratat e Zoltán Tarr, István Papp dhe Miklós Kiss, si dhe hollësi për shkatërrimin e dokumenteve; Ora News thekson mungesën e të dhënave për shkallën dhe motivet e bashkëpunimit.

  1. 1 Gazeta Tema “Tradhtarë në çdo familje” - Hungaria hap dosjet e informatorëve të komunizmit për t'u përballur me të kaluarën
  2. 2 Gazeta Express “Tradhtarë në çdo familje” - Hungaria hap dosjet e informatorëve të komunizmit për t'u përballur me të kaluarën
  3. 3 Abc News Albania “Tradhtarë në çdo familje”/ Hungaria përballet me të kaluarën, hap dosjet sekrete të komunizmit
  4. 4 Java News Hungaria hap të gjitha dosjet e informatorëve të komunizmit për t’u përballur me të kaluarën, do publikojë listën: Tradhtarë në çdo familje!
  5. 5 Ora News “Tradhtarë në çdo familje”/ Hungaria përballet me të kaluarën, hap dosjet sekrete të komunizmit