Islanda, një vend me më pak se 400.000 banorë, do t'u drejtohet kutive të votimit më 29 gusht për të vendosur mbi të ardhmen e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian. Vota nuk përbën një referendum për anëtarësimin e menjëhershëm, por përcakton nëse qeveria duhet të rifillojë negociatat e pranimit, të cilat u pezulluan në vitin 2013. Ndonëse në vitin 2015 Reikjaviku njoftoi se nuk dëshironte të konsiderohej më vend kandidat, aplikimi i depozituar në vitin 2009 nuk u tërhoq kurrë zyrtarisht.
Sfidat ekonomike dhe debati politik
Sondazhet tregojnë një shoqëri të ndarë rreth këtij procesi. Çështja më e ndjeshme politike mbetet kontrolli mbi ujërat dhe burimet e peshkut. Kundërshtarët shprehin shqetësim për humbjen e sovranitetit kombëtar, ndërsa mbështetësit vlerësojnë stabilitetin ekonomik dhe ndikimin më të madh në politikëbërjen evropiane. Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Koss, ka deklaruar se Brukseli është i ndërgjegjshëm për rëndësinë e këtij sektori dhe është i hapur për të kërkuar zgjidhje specifike.
Ndikimi gjeopolitik dhe zgjerimi
Një rezultat pozitiv do të kishte implikime të gjera përtej kufijve të ishullit. Meqenëse Islanda është tashmë pjesë e zonës Schengen dhe Zonës Ekonomike Evropiane, anëtarësimi i saj do të ishte një sinjal i fortë për aftësinë zgjeruese të Bashkimit Evropian. Për Brukselin, ky proces shihet si një shtysë pozitive që mund të ndikojë edhe në atmosferën politike për vendet e tjera kandidate, si Shqipëria, Mali i Zi, Moldavia dhe Ukraina. Referendumi pritet të ndiqet me interes edhe nga Norvegjia, ku mund të nxisë debate të reja për anëtarësimin, si dhe nga aktorë në Grenlandë dhe Skoci.
Përditësime
Ministri i Jashtëm i Norvegjisë, Espen Barth Eide, konfirmoi se një anëtarësim i mundshëm i Islandës në Bashkimin Evropian do të krijonte sfida të konsiderueshme për Norvegjinë. Sipas Eide, largimi i Islandës nga Zonën Ekonomike Evropiane (EEA) do ta shndërronte këtë marrëveshje në një pakt praktikisht dypalësh midis Brukselit dhe Oslos. Ky skenar do të rriste presionin politik mbi Norvegjinë, pasi ajo do të mbetej e vetmja ekonomi e madhe në tregun e vetëm pa të drejtë vendimmarrjeje në BE.
Votimi i datës 29 gusht në Islandë do të jetë këshillues, duke përcaktuar nisjen e negociatave vetëm në rast të një rezultati pozitiv, të pasuar nga një referendum i dytë për ratifikim. Sondazhet e fundit tregojnë një elektorat të ndarë në dysh, ndërsa debati mbi sigurinë kombëtare është ndezur nga interesat gjeopolitike të SHBA-së. Profesori Eiríkur Bergmann thekson se retorika e Donald Trump për blerjen e Groenlandës dhe prezenca amerikane në Arktik kanë ndikuar drejtpërdrejt në perceptimin e votuesve islandezë për integrimin evropian.
Potenciali i anëtarësimit të Islandës po ndryshon dinamikën e zgjerimit të Bashkimit Evropian, duke sjellë një rivlerësim të radhëve të vendeve lidere në proces. Krerët e diplomacisë në Shqipëri dhe Mal të Zi e shohin referendumin e 29 gushtit si një tregues të rëndësishëm të projeksionit strategjik evropian. Ndryshe nga kandidatët e tjerë, Islanda gëzon një avantazh të konsiderueshëm pasi është pjesë e Zonës Ekonomike Evropiane dhe Schengenit, duke evituar nevojën për reforma të gjera juridike apo politike që kërkohen zakonisht në proceset e anëtarësimit.
Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Shqipërisë deklaroi zyrtarisht se referendumi në Islandë për negociatat me Bashkimin Evropian përbën një zhvillim pozitiv për procesin e zgjerimit. Qeveria shqiptare e vlerëson këtë proces si një dinamikë me 'shumë fitues', duke përjashtuar mundësinë e cenimit të garës së Shqipërisë drejt integrimit. Për Tiranën zyrtare, rikthimi i një vendi të avancuar në negociatat me BE-në konfirmon besueshmërinë dhe tërheqjen në rritje të projektit europian.
Sondazhet e fundit tregojnë një përçarje të thellë mes votuesve islandezë, me mbështetjen për negociatat që shënon rënie të ndjeshme në prag të referendumit të 29 gushtit. Autoritetet sqaruan se votimi ka karakter këshillimor dhe fokusohet ekskluzivisht në rihapjen e negociatave teknike, duke përjashtuar vendimmarrjen për anëtarësimin final në këtë fazë. Procesi po ndiqet me vëmendje të shtuar nga Mali i Zi, vendi i cili po vëzhgon zhvillimet islandeze në një rrugëtim paralel integrues me Shqipërinë.
Sondazhi i fundit i Gallup tregon një përçarje të thellë në opinionin publik, ku 46% e qytetarëve mbështesin rinisjen e negociatave, 46% kundërshtojnë, ndërsa 8% mbeten të pavendosur. Votuesit do t'i përgjigjen pyetjes specifike: 'A duhet që Islanda të hapë negociatat e anëtarësimit me Bashkimin Evropian?'. Ky proces rikujton përpjekjen e dështuar të vitit 2009, e cila përfundoi me tërheqjen zyrtare të kandidaturës në vitin 2015. Analistët lidhin perceptimin e sigurisë në Islanda edhe me ndikimin gjeopolitik rajonal, pas pretendimeve të mëparshme të Donald Trump për blerjen e Grenlandës, zhvillim që ka shtuar debatet mbi autonominë strategjike të ishullit.
Islanda i drejtohet kutive të votimit këtë të shtunë, 29 gusht, për referendumin konsultativ mbi fillimin e negociatave me Bashkimin Evropian. Sondazhi i fundit i publikuar nga Gallup tregon një garë të ngushtë me 46% mbështetje dhe 46% kundër, duke shënuar një rënie nga shifrat e sondazhit të gazetës DV të fund-korrikut, i cili regjistronte 53% pro. Autoritetet sqaruan se rezultati i këtij referendumi nuk është përfundimtar për anëtarësimin; nëse palët arrijnë një marrëveshje në negociata, do të kërkohet një votim i dytë popullor për miratimin e traktatit të anëtarësimit.
Qeveritë në Tiranë dhe Podgoricë po e vëzhgojnë me vëmendje referendumin islandez, duke e cilësuar atë si një tregues të gjallë të tërheqjes së projektit evropian. Analistët politikë theksojnë se një vendim pozitiv i Islandës mund të ndryshojë dinamikën e negociatave për Shqipërinë dhe Malin e Zi, të cilët mbeten liderë në procesin e integrimit. Zyrtarët në dy kryeqytetet ballkanike vlerësojnë se suksesi i Reykjavík-ut do të forconte pozitat e tyre në raport me standardet e kërkuara nga Brukseli.
Qendrat e votimit do të qëndrojnë të hapura nga ora 09:00 deri në 22:00 sipas orës lokale. Komisioni zgjedhor njoftoi se deri të mërkurën kanë votuar paraprakisht mbi 40,000 shtetas, duke përfaqësuar rreth 15% të elektoratit total. Rezultatet e para zyrtare priten gjatë orëve të hershme të së dielës. Përpjekja aktuale shënon një zhvillim të ri pas aplikimit të parë në Bashkimin Evropian në vitin 2009, pezullimit në 2013 dhe tërheqjes përfundimtare të kandidaturës në vitin 2015.
Sondazhet e fundit tregojnë një rënie të mbështetjes për anëtarësimin në Bashkimin Evropian, me rezultatet që ndryshojnë në 46%-46% nga 53% pro që u raportua në fund të korrikut. Referendumi do të zhvillohet me pyetjen specifike: 'A duhet që Islanda të rihapë negociatat e pranimit me Bashkimin Evropian?'. Analistët politike theksojnë se debati po nxitet nga shqetësimet gjeopolitike lidhur me Grenlandën dhe kërcënimet e ish-presidentit amerikan Donald Trump ndaj territorit danez, të cilat kanë ndryshuar perceptimin e sigurisë kombëtare në Islandë.