Kroacia u ka dërguar vendeve anëtare të Bashkimit Evropian një dokument ku paraqet qëndrimin e saj për çështjet e pazgjidhura me Malin e Zi. Në të renditen tetë kërkesa që, sipas Zagrebit, Mali i Zi duhet t’i përmbushë përpara anëtarësimit në BE. Radio Evropa e Lirë, duke iu referuar burimeve diplomatike, raportoi se dokumenti iu përcoll vendeve të tjera anëtare në fillim të javës. Kroacia i lidh kërkesat me kapitujt negociues 23 dhe 31 dhe thotë se përparimi konkret është vendimtar për sigurimin e mbështetjes publike, politike dhe parlamentare në vend, përfshirë ratifikimin e Traktatit të Anëtarësimit të Malit të Zi në BE.
Gjashtë kërkesa për Kapitullin 23
Gjashtë kërkesat e para lidhen me Kapitullin 23, për gjyqësorin dhe të drejtat themelore. Shumica kanë të bëjnë me pasojat e luftërave të viteve 1990. Kapitulli 23, së bashku me Kapitullin 24, lidhet me sundimin e ligjit; të dy hapen të parët dhe mbyllen të fundit në negociatat e anëtarësimit, ndërsa përparimi në to ndikon në ritmin e gjithë procesit.
Kroacia kërkon dëmshpërblim për mbi 300 shtetas kroatë të mbajtur në kampin e Morinjit nga tetori i vitit 1991 deri në gusht të vitit 1992, kryesisht persona nga rajoni i Dubrovnikut. Ajo kërkon gjithashtu ruajtjen e pllakës përkujtimore, të zbuluar nga ministrat e dy vendeve më 10 tetor 2022. Sipas Zagrebit, rreth pllakës është vendosur një strukturë më e madhe metalike, që mund ta mbulojë atë, përveç ceremonive zyrtare përkujtimore.
Një tjetër kërkesë është ndryshimi i emrit të pishinës së qytetit në Kotor, që mban emrin e vaterpolistit Zoran Gopçeviq. Sipas palës kroate, ai kishte shërbyer si roje në kampin e Morinjit gjatë viteve 1991–1992. Klubet kroate kishin refuzuar të luanin në pishinë, ndërsa kombëtarja kroate kishte kërcënuar se do të bojkotonte finalen e madhe të Kupës së Botës më 2025. Bojkoti u shmang pasi ndeshjet e Kroacisë u zhvendosën në Budvë.
Kërkesat e tjera të Kapitullit 23 janë sqarimi i fatit të 14 shtetasve kroatë të zhdukur, ndjekja penale e krimeve të luftës, përfshirë përgjegjësinë komanduese, dhe zgjidhja e kërkesave pronësore të familjeve kroate. Këto përfshijnë 51 familje nga Tivati dhe familje të tjera nga Gjiri i Kotorit. Zagrebi thotë se kërkesat mbeten të pazgjidhura, pavarësisht vendimeve gjyqësore të formës së prerë ose procedurave të zgjatura. Ai e krahason këtë me kthimin, sipas një ligji të vitit 2021, të tokave në gjirin e Valdanosit te ish-pronarët, kryesisht pjesëtarë të pakicës shqiptare, dhe paralajmëron për trajtim të pabarabartë të rasteve të ngjashme.
Kërkesat për Kapitullin 31
Dy kërkesat e tjera lidhen me Kapitullin 31, për politikën e jashtme, të sigurisë dhe të mbrojtjes: kthimi i anijes shkollore Jadran dhe zgjidhja e çështjes së kufirit. Sipas Kroacisë, anija ndodhej në Mal të Zi për riparime kur shpërtheu lufta më 1991 dhe i përket asaj në bazë të Marrëveshjes për Çështjet e Trashëgimisë së ish-Jugosllavisë të vitit 2001. Zagrebi kërkon që Mali i Zi të konfirmojë respektimin e kufirit të dikurshëm mes dy republikave, në përputhje me parimin juridik uti possidetis juris.
Mali i Zi nuk ka mbyllur Kapitullin 31 që nga viti 2024. Sipas raportimit, Kroacia e ka bllokuar mbylljen pas miratimit nga Kuvendi i Malit të Zi të rezolutës për Jasenovacin.