Në Parlamentin Evropian në Bruksel u zhvillua një aktivitet solemn kushtuar figurës dhe veprës së Kryepiskopit Anastas Janullatos. Fortlumturia e Tij Joan, Kryepiskop i Tiranës, Durrësit dhe i Gjithë Shqipërisë, mbajti fjalimin kryesor më 14-15 janar 2026.
Joan foli me mirënjohje për paraardhësin e tij, duke nxjerrë në pah kontributin në dialogun ndërfetar, shërbimin humanitar dhe rindërtimin e komuniteteve fetare. Ai përmendi takimin e parë në 1991 në Boston, ndërsa ai studioja teologji, kur Anastas u emërua nga Patriarkana Ekumenike për të vlerësuar dhe rindërtuar Kishën Orthodhokse në Shqipëri pas periudhës së persekutimit fetar.
Konteksti historik
Shqipëria nën regjimin komunist u bë në 1967 shteti i parë zyrtarisht ateist në botë. Ndalimi kushtetutor i fesë çoi në shkatërrimin e infrastrukturës fetare: kishat, xhamitë dhe manastiret u shembën ose u shndërruan në magazina. Udhëheqësit fetarë u burgosën ose u ekzekutuan. Deri në 1991, kur u rivendos liria fetare, Kisha Orthodhokse kishte pushuar virtualisht së ekzistuari. Sfida e Anastas ishte jo vetëm fizike, por edhe rivendosja e shpresës morale dhe shpirtërore.
Kontributet humanitare dhe modeli shqiptar
Joan vlerësoi bashkëjetesën fetare në Shqipëri mes orthodoksëve, myslimanëve dhe katolikëve si shembull për Evropën, që përballet me sfida nga diversiteti fetar dhe migracioni. Ai përmendi krijimin e klinikave mjekësore, si Qendra Diagnostike Ungjillëzimi në Tiranë, programe për zona malore, bujqësi, infrastrukturë, jetimorë, të moshuar dhe rehabilitim të burgosurve. Këto iniciativa demonstrojnë komunitetet fetare si shërbëtorë të shoqërisë.