Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) mbylli pa vendim përfundimtar verifikimin e Kreshnik Gjon Gjonajt, kandidat i PSD-së në Lezhë në zgjedhjet e 11 majit 2025, pasi ai nuk fitoi mandat deputeti. Prokuroria e Përgjithshme kishte evidentuar një dënim të formës së prerë në Itali. Në formularin e vetëdeklarimit, Gjonaj kishte deklaruar se ishte hetuar ose gjykuar atje për një konflikt të çastit dhe se ishte shpallur i pafajshëm.
Sipas verifikimit të thelluar të Prokurorisë së Përgjithshme, drejtësia italiane e kishte dënuar Gjonajn për transferim të paligjshëm të lëndës narkotike me një vit burgim dhe 2 600 euro gjobë; dënimi ishte pezulluar me kusht. Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve argumentoi se procedura kishte humbur objektin, pasi Gjonaj nuk kishte fituar mandat. Vendimi nuk përfshiu faktin se ai kandidoi në kushtet e ndalimit ligjor dhe mori 359 vota preferenciale në listën e socialdemokratëve.
Verifikimet dhe afatet
Rasti është pjesë e një numri më të gjerë procedurash të verifikimit të integritetit që janë mbyllur pa vendim përfundimtar. Në dy raunde zgjedhjesh parlamentare dhe vendore gjatë viteve 2021–2025, kjo ndodhi për 20 kandidatë, në kuadër të ligjit të dekriminalizimit. Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve, Ilirian Celibashi, tha për BIRN se 90% e verifikimeve të thelluara u kryen jashtë afatit ligjor prej 60 ditësh. Ai shtoi se vonesat nuk mund t’i atribuohen automatikisht vetëm KQZ-së.
Procesi përfshin Prokurorinë e Përgjithshme, Gjendjen Civile, institucionet e burgjeve dhe, në disa raste, autoritetet ligjore të vendeve të tjera. Sipas Celibashit, rezultatet e një procedure të mbyllur pa vendim përfundimtar nuk kanë vlerë juridike dhe nuk mund të sjellin pasoja për një kandidim të ardhshëm. Kjo do të thotë se mbyllja e procedurës nuk i pengon personat të rikandidojnë.
Ligji dhe zbatimi i tij
Ligji “Për garantimin e integritetit të personave që zgjidhen, emërohen ose ushtrojnë funksione publike” u miratua më 17 dhjetor 2015, pas një fushate gati dyvjeçare të opozitës. Ai synonte të pengonte personat me precedentë të rëndë kriminalë të merrnin ose ushtronin funksione publike dhe të rriste transparencën përmes vetëdeklarimit të së kaluarës penale.
Sipas raportimit, pas një dekade ligji nuk ka krijuar një standard të qëndrueshëm politik që t’i nxisë partitë të distancohen nga kandidatë me rekorde kriminale. Instituti i Studimeve Politike (ISP), i cili monitoron zbatimin e ligjit, ka vënë në dukje se mbyllja e çështjes pa vendim përfundimtar lë të paqartë se si do të përdoren të dhënat që vënë në pikëpyetje saktësinë e vetëdeklarimit, nëse kandidati rikandidon.
Në monitorimin për periudhën prill–korrik 2026, ISP shqyrtoi 13 vendime të KQZ-së, shumica të lidhura me plotësimin e vendeve vakante në këshillat bashkiakë. Drejtori i ISP-së, Afrim Krasniqi, tha se mekanizmi, i menduar si i përkohshëm deri në vendosjen e standardeve partiake dhe të institucioneve parandaluese, mbetet i nevojshëm edhe dhjetë vjet pas miratimit të ligjit.