Ministria e Ekonomisë dhe Inovacionit ka nxjerrë për konsultim publik projektligjin “Për investimet në Republikën e Shqipërisë”. Drafti synon të unifikojë dhe përditësojë kuadrin ligjor për investimet vendase dhe të huaja, duke zëvendësuar ligjin e vitit 1993 për investimet e huaja dhe ligjin e vitit 2015 për investimet strategjike. Sipas burimeve, projektligji pritet të shqyrtohet dhe të miratohet në Kuvend vitin e ardhshëm.
Projektligji parashikon tri zona me potencial të lartë, të mesëm dhe të ulët zhvillimi. Agjencia Shqiptare e Zhvillimit të Investimeve (AIDA) do t’i propozojë zonat, ndërsa Komiteti i Nxitjes së Investimeve do t’i miratojë pas analizës së mundësive për zhvillim ekonomik dhe punësim.
Në këto zona, pasuritë e paluajtshme shtetërore mund t’u vihen në dispozicion investitorëve kundrejt pagesave të diferencuara sipas klasifikimit. Për zonën me potencial të lartë parashikohet pagesa e plotë e vlerës së pronës, për zonën me potencial të mesëm 50 për qind, ndërsa për zonën me potencial të ulët parashikohet tarifë e reduktuar. Metodologjia e vlerësimit do të përcaktohet nga Këshilli i Ministrave. Aplikuesit do të paguajnë gjithashtu një tarifë, të ardhurat nga e cila do të përdoren për Fondin e Nxitjes së Investimeve.
Prona shtetërore mund t’i vihet investitorit në dispozicion pa konkurrim edhe kur projekti zhvillohet në tokë private që kufizohet me të, nëse sipërfaqja shtetërore e kërkuar nuk kalon 20 për qind të sipërfaqes private ku realizohet investimi. Drafti parashikon edhe përdorimin e brigjeve të deteve, liqeneve dhe lumenjve për investime, me vendim të Komitetit të Nxitjes së Investimeve. Shteti mund të marrë pjesë në një investim kur kjo justifikohet nga interesi publik dhe kontributi i pritshëm në zhvillimin ekonomik.
Investimet tërësisht me kapital të huaj do të shqyrtohen nga një komitet ndërministror, me synim mbrojtjen e sigurisë kombëtare dhe rendit publik. RTSH dhe Java News japin më shumë hollësi për mekanizmin e shqyrtimit: ai mund të kërkojë autorizim për investime në sektorë strategjikë dhe të vendosë kushte, ndalim ose anulim nëse rrezikohet siguria apo rendi publik. Këto dy burime përmendin edhe monitorimin e projekteve dhe mundësinë e revokimit të statusit ose ndërprerjes së mbështetjes kur angazhimet nuk përmbushen.
Sipas relacionit të cituar në burime, 54 projekte morën status strategjik gjatë periudhës 2016–maj 2025, prej të cilave 42 në turizëm. RTSH, Java News dhe Politiko theksojnë përqendrimin në këtë sektor dhe mungesën e diversifikimit, si edhe vonesat ose mosrealizimin e disa projekteve. Politiko veçon gjithashtu rreziqet fiskale dhe juridike për shtetin nga masat mbështetëse. Ndërkaq, RTSH raporton se projektligji nuk parashikohet të sjellë efekte financiare shtesë në buxhetin e shtetit.
Ligji për investimet strategjike, i miratuar në vitin 2015 me afat fillestar trevjeçar dhe i shtyrë gjashtë herë, parashikohet të shfuqizohet në fund të këtij viti. Investitorët që kanë marrë statusin strategjik ose kanë aplikuar para hyrjes në fuqi të ligjit të ri do të vazhdojnë të trajtohen sipas procedurave të miratuara.