Ministria e Mjedisit ka hedhur për konsultim publik projektvendimin për rishikimin e Listës së Monumenteve të Natyrës në Shqipëri. Projektakti propozon heqjen e 59 objekteve dhe shtimin e 26 të tjerave në listën që aktualisht përmban 721 monumente: 297 biomonumente dhe 424 gjeomonumente. Lista aktuale daton nga viti 2019.
Rishikimi kryhet nga Agjencia Kombëtare e Zonave të Mbrojtura (AKZM) në kuadër të detyrimit ligjor për rivlerësimin e listës çdo pesë vjet. Sipas relacionit, synimi është të pasqyrohet gjendja e monumenteve në terren, të përditësohen të dhënat teknike dhe koordinatat gjeohapësinore, si dhe të rishikohet statusi i objekteve që nuk i ruajnë më vlerat për të cilat janë shpallur të mbrojtura.
Për heqjen e 59 objekteve përmenden dëmtimi i rëndë ose zhdukja e tyre, prerja, tharja apo djegia e elementeve të mbrojtura dhe humbja e karakteristikave që justifikojnë statusin e mbrojtjes. Ndër faktorët e evidentuar janë erozioni, rrëshqitjet e dheut, kushtet ekstreme të motit dhe ndryshimet hidromorfologjike. Faktorët njerëzorë përfshijnë ndërtimet, nxjerrjen e inerteve, prerjet, ndotjen dhe shfrytëzimin e paautorizuar.
Në fshatin Muhurr të Dibrës, hyrja e “Shpellës së Gurit të Kuq” është bllokuar nga depozitimet e inerteve që lidhen me nxjerrjen e gurit. Sipas relacionit, kjo ka penguar vlerësimin e plotë të brendësisë së shpellës dhe është propozuar heqja e saj nga lista. “Vidhat te Pusi i Markajve”, në qarkun Shkodër, nuk ekziston më në vendndodhjen përkatëse.
Zona Vlashaj në qarkun Dibër, e shpallur monument natyre me sipërfaqe 50 hektarë në vitin 1996, ka pësuar dëmtime gjatë viteve të tranzicionit. Sipas informacionit të përcjellë nga AdZM Dibër, gjendja aktuale nuk justifikon vijimin e statusit të mbrojtjes. RTSH dhe Java News përmendin se është dëmtuar pylli i vjetër i pishës së zezë.
Shtesat dhe monumentet e rikonfirmuara
26 objektet e reja janë përzgjedhur pas eksplorimit në terren, analizës së të dhënave shkencore, rekomandimeve të institucioneve akademike dhe sugjerimeve të komuniteteve vendore. Vlerësimi ka marrë parasysh veçantinë e formacioneve gjeologjike, burimeve ujore, pyjeve dhe habitateve të rralla, si dhe potencialin për kërkim shkencor e monitorim të biodiversitetit dhe rëndësinë peizazhore e kulturore.
Në qarkun Shkodër janë rikonfirmuar pesë objekte: “Gështenjat e Reçit”, “Lisi i Cilikojve”, “Shpella e Husit dhe Pusit”, “Shpella e Kataraktit” dhe “Shpella e Zanave”. Në Kukës, monitorimi gjatë lulëzimit në vitin 2026 e gjeti në gjendje të mirë “Habitatin e Tulipanit Shqiptar” (Tulipa albanica), pa ndryshime të dukshme në sipërfaqe dhe pa shenja të rënies së numrit të individëve krahasuar me kohën kur u shpall monument.
RTSH dhe Java News raportojnë gjithashtu se monumenti “Zhej” në Gjirokastër është në gjendje të mirë dhe se statusi i tij pritet të qartësohet juridikisht pas përfshirjes së territorit në Parkun Kombëtar “Zagori”.
Projektakti parashikon shfuqizimin e vendimeve të mëparshme të Këshillit të Ministrave, me synimin që monumentet të përmblidhen në një listë të vetme, me koordinata të përditësuara dhe pasaporta të digjitalizuara.