Një raport i ri i SIGMA-s pranë OECD-së dhe Bashkimit Europian, me titull “Implementation and challenges of multi-level governance in the Western Balkans”, vlerëson reformën territoriale të Shqipërisë të vitit 2015. Kjo reformë, e cilësuar si më e thellë në rajon, uli numrin e njësive vendore nga 373 në 61 bashki, por nuk u shoqërua me decentralizim real financiar dhe funksional.
Pushteti vendor vazhdon të jetë financiarisht i dobët, me autonomi të kufizuar dhe vështirësi serioze në ofrimin e shërbimeve publike.
Shqipëria ka ndërtuar një kuadër ligjor të përafruar me standardet e BE-së për vetëqeverisjen vendore, por zbatimi mbetet problematik në fusha si financat, kompetencat dhe koordinimi me qeverinë qendrore.
Bashkitë janë përgjegjëse kryesisht për infrastrukturën teknike:
- Menaxhimi i mbetjeve;
- Uji dhe kanalizimet;
- Transporti urban dhe rrugët lokale.
Ndërsa shëndetësia dhe arsimi mbeten të centralizuara. Vetëm në vitin 2024 ka nisur një projekt pilot për t’u dhënë bashkive kompetenca shtesë në arsim, bujqësi dhe shërbimin shëndetësor parësor.
Kushtetuta dhe ligji për vetëqeverisjen vendore garantojnë autonominë e bashkive, por kjo kufizohet nga kontrolli i fortë financiar dhe administrativ i qeverisë qendrore. Tavanet e pagave pengojnë tërheqjen e stafit të kualifikuar dhe dobësojnë kapacitetet e pushtetit vendor.
Financimi është problemi kryesor. Të ardhurat e veta të bashkive, nga taksa e pronës, ndërtimi dhe tarifat e shërbimeve, përbëjnë vetëm 39% të të ardhurave të tyre. Ndarja e taksave kombëtare zë 5%, ndërsa pjesa tjetër varet nga transfertat nga qendra.