Një projekt-raport i Këshillit të Europës mbi zbatimin e Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Vendore në Shqipëri ka vënë në dyshim qasjen e mazhorancës socialiste për një riorganizim të ri territorial. Ndërsa qeveria argumenton se harta aktuale nuk i përgjigjet më realitetit demografik dhe ekonomik, duke synuar reduktimin e numrit të bashkive për më shumë efikasitet, raportuesit Anders Knape dhe Sören Schumacher sugjerojnë se problematikat janë të tjera.
Sipas raportit, performanca e dobët e njësive vendore nuk vjen nga madhësia e tyre, por nga centralizimi i kompetencave, autonomia e kufizuar dhe financimi i pamjaftueshëm. Raportuesit theksojnë se zgjidhja e duhur është forcimi i kapaciteteve administrative dhe financiare, e jo bashkimi i mëtejshëm i bashkive. Dokumenti vëren se për shërbime si arsimi, menaxhimi i mbetjeve dhe furnizimi me ujë, bashkitë shpesh kufizohen në zbatim mekanik të vendimeve të qeverisë qendrore, duke mos përfituar plotësisht nga parimi i subsidiaritetit.
Raporti evidenton se, me përjashtim të qyteteve të mëdha, pushteti vendor është seriozisht i nënfinancuar. Ekspertët rekomandojnë rishikimin e mënyrës së llogaritjes së granteve të pakushtëzuara, të cilat konsiderohen joefektive dhe të ndikuara nga pabarazi apo motive politike. Ndër problematikat kryesore të listuara janë:
• Autonomia e kufizuar në funksionet e deleguara
• Vështirësitë në mbledhjen e taksave vendore
• Mungesa e regjistrave të saktë të pronave
• Korrupsioni dhe polarizimi politik
• Shpopullimi i zonave rurale
Sipas raportuesve, forcimi i qeverisjes vendore është thelbësor për integrimin europian të vendit, pasi administrimi i fondeve të Bashkimit Evropian kërkon një sistem funksional dhe të mirëfinancuar. Projekt-raporti u bën thirrje autoriteteve për konsultime reale me komunitetet lokale dhe pritet të shqyrtohet në tetor nga Kongresi i Autoriteteve Lokale dhe Rajonale të Këshillit të Europës.
Përditësime
Raportuesit e Këshillit të Europës evidentuan një mospërputhje thelbësore mes procesit të bashkimit të bashkive dhe trendit drejt centralizimit të shërbimeve publike. Sipas dokumentit, reforma territoriale e vitit 2014 vazhdon të përçajë opinionin publik dhe përfaqësuesit vendorë përgjatë linjave partiake. Ekspertët rekomandojnë një vlerësim të kujdesshëm të efekteve të kësaj reforme, si parakusht për çdo nismë të ardhshme administrative.
Një raport paraprak i Këshillit të Europës, i hartuar në mars 2026, vë në dyshim statusin e qarqeve, duke konstatuar se ato nuk përmbushin kriteret e qeverisjes vendore sipas Kartës Europiane. Raportuesit paralajmërojnë se nxitimi i qeverisë për reformën rrezikon t'i kthejë konsultimet me qytetarët në procese formale pa thelb. Ndonëse Karta nuk e ndalon bashkimin e bashkive, ajo kërkon domosdoshmërisht një proces konsultimi transparent dhe të drejtë me komunitetet e prekura.
Në raportin e tij prej 9 faqesh, Këshilli i Europës shpreh kritika ndaj planit për reformën territoriale. Raportuesit Anders Knape dhe Sören Schumacher paralajmërojnë se afatet e ngushta të qeverisë cenojnë legjitimitetin e konsultimeve publike. Sipas dokumentit, paaftësia e bashkive aktuale nuk është justifikim për centralizimin e pushtetit apo kufizimin e kompetencave vendore. Gjithashtu, ekspertët theksojnë se reforma duhet të adresojë statusin administrativ të 12 qarqeve, përtej thjesht reduktimit të numrit të bashkive.
Raportuesit e Këshillit të Europës e kanë cilësuar afatin e vitit 2026 si të pamjaftueshëm për finalizimin e reformës territoriale, duke argumentuar se një proces gjithëpërfshirës kërkon më shumë kohë. Ekspertët e institucionit ngritën tre shqetësime kryesore:
- Përdorimi i të dhënave të vitit 2015: Analiza injoron ndryshimet e thella demografike të dekadës së fundit.
- Karakteri formal i konsultimeve: Kalendari i ngushtë rrezikon ta shndërrojë pjesëmarrjen qytetare në një formalitet.
- Përfshirja e vonuar e bashkive: Afatet e shkurtra kufizojnë kapacitetin e njësive vendore për t'u përgatitur teknikisht për procesin.