Çmimi i karburanteve në tregun shqiptar ka shënuar një rritje prej 10 deri në 14 lekë për litër në ditët e fundit, duke arritur nivele rekord. Pavarësisht kësaj situate, Shqipëria mbetet pa masa fiskale mbrojtëse, ndryshe nga vendet e tjera të rajonit të cilat kanë ndërhyrë për të zbutur efektet e krizës globale të çmimeve.
Në një deklaratë për mediat, deputeti socialist Erion Braçe theksoi se diferenca e çmimit me vendet fqinje si Mali i Zi, Kosova dhe Maqedonia e Veriut është e dukshme, pavarësisht faktit se furnizimi me naftë shpesh kryhet nga të njëjtët operatorë. Ai kërkoi rishikimin e modelit të tregut të karburanteve dhe strukturës së taksave, duke vënë në dyshim përqendrimin e aktivitetit te një numër i kufizuar operatorësh.
Analiza e ekspertëve dhe konteksti fiskal
Ekspertët e ekonomisë Ergis Sefa dhe Igli Tola shpjegojnë se çmimi i lartë në vend vjen si pasojë e taksave të larta, të cilat përbëjnë rreth gjysmën e vlerës finale, si dhe mungesës së kapaciteteve vendase të rafinimit.
- Taksa të aplikueshme: Përveç akcizës prej 39.4 lekë/litër dhe TVSH-së prej 20%, mbi naftën aplikohen taksa shtesë si taksa e qarkullimit (27 lekë/litër) dhe taksa e karbonit (3 lekë/litër).
- Mungesa e ndërhyrjes: Akti Normativ i miratuar më 3 prill për uljen e akcizës me 20%, në rast se çmimi kalonte 220 lekë për litër për naftën dhe 200 lekë për benzinën, aktualisht nuk është më në fuqi, pasi Bordi i Transparencës nuk funksionon më.
Sipas ekspertëve, rritja e kostove të karburantit rrezikon të ndikojë negativisht në inflacionin e shportës së konsumit, për shkak të peshës së lartë që transporti ka në ekonominë shqiptare. Ndërkohë, institucionet financiare kanë sqaruar se vendimmarrja për ndërhyrje në akcizë lidhej me mekanizmin e Bordit të Transparencës.
Përditësime
Çmimi i naftës ka arritur në 229 lekë/litër, ndërsa ai i benzinës në 219 lekë/litër. Ministrja e Ekonomisë, Delina Ibrahimaj, deklaroi se Bordi i Transparencës ishte një mekanizëm afatshkurtër dhe se ndërhyrjet e tilla janë kundërshtuar nga FMN. Ish-zv/ministri i Financave, Sherefedin Shehu, ngriti dyshime për spekulim nga operatorët e tregut menjëherë pas shuarjes së bordit. Ministri i Financave, Petrit Malaj, bëri me dije se Akti Normativ për uljen e akcizës është zbatuar vetëm 2 herë, me një kosto buxhetore prej 37 milionë lekësh. Statistikat zyrtare konfirmojnë se importi i karburanteve deri në korrik arriti në 408 mijë tonë.
Çmimet e karburanteve në tregun vendas shënuan një rritje të re gjatë fundjavës, duke u shtrenjtuar me 10 deri në 14 lekë për litër. Kjo lëvizje e pozicionon Shqipërinë me çmimet më të larta në rajon, ku nafta rezulton tashmë 30% më e shtrenjtë se mesatarja rajonale. Ndryshe nga vendet fqinje, të cilat kanë ndërmarrë masa fiskale për të zbutur efektet e krizës energjetike, qeveria shqiptare nuk ka implementuar asnjë mekanizëm të ri për amortizimin e këtyre kostove shtesë për konsumatorët.
Krahasimi rajonal tregon hendek të thellë fiskal në trajtimin e çmimeve të karburanteve. Maqedonia e Veriut ka ulur përkohësisht TVSH-në nga 18% në 10% për të zbutur krizën, ndërsa Kosova aplikon normën standarde prej 18% dhe Mali i Zi atë prej 21%. Ministria e Financave sqaroi se pamundësia për të aktivizuar mekanizmat lehtësues buron nga mungesa e funksionimit të Bordit të Transparencës, i cili ishte përgjegjës për zbatimin e Aktit Normativ mbi akcizën.
Çmimet e karburanteve në Shqipëri kanë shënuar një tjetër rritje të ndjeshme, duke arritur në 229 lekë për litër për naftën dhe 219 lekë për litër për benzinën. Kjo lëvizje e tregut ka thelluar hendekun konkurrues me vendet e rajonit. Përllogaritjet e fundit tregojnë se konsumatorët shqiptarë paguajnë deri në 45% më shtrenjtë krahasuar me tregjet e Maqedonisë së Veriut dhe Bosnjës, duke e bërë Shqipërinë vendin me çmimet më të larta në Ballkanin Perëndimor.
Tregu i karburanteve shënoi një rritje të re, ku nafta është shtrenjtuar me 10 lekë dhe benzina me 14 lekë për litër. Ministri i Financave, Petrit Malaj, sqaroi se Akti Normativ për akcizën është aplikuar vetëm 2 herë, duke gjeneruar një efekt financiar prej 37 milionë lekësh. Të dhënat zyrtare tregojnë se barra fiskale përbën gati 50% të çmimit final të naftës në Shqipëri.