Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Irani kanë nënshkruar një marrëveshje kornizë për paqe, e cila synon t'i japë fund konfliktit që kishte ndikuar në stabilitetin global të energjisë dhe ekonomisë. Marrëveshja u finalizua nga Presidenti Donald Trump gjatë samitit të G7 në Francë dhe u konfirmua zyrtarisht nga autoritetet në Teheran, përfshirë zëdhënësin e Ministrisë së Jashtme, Esmail Baghai.
Detajet e marrëveshjes
Dokumenti, i përbërë nga 14 pika, përcakton një kornizë bashkëpunimi që përfshin:
• Rihapjen e menjëhershme të Ngushticës së Hormuzit për transportin detar.
• Krijimin e një fondi prej 300 miliardë dollarësh për rindërtimin e Iranit.
• Heqjen e sanksioneve amerikane ndaj Iranit.
• Zotimin se Irani nuk do të pajiset me armë bërthamore, me një afat negocimi prej 60 ditësh për çështjet teknike.
Reagimi i tregjeve globale
Nënshkrimi i kësaj ujdie solli optimizëm në bursat botërore dhe lehtësim në tregjet e energjisë. Nafta Brent pësoi një rënie prej 1.12%, duke u tregtuar në 78.66 dollarë për fuçi, ndërsa nafta amerikane WTI ra me 1.28% në 75.81 dollarë. Indekset kryesore si Nikkei 225 dhe Kospi shënuan rritje të ndjeshme, pasi investitorët vlerësuan uljen e rrezikut gjeopolitik.
Qëndrimet politike
Presidenti Donald Trump deklaroi se marrëveshja është thelbësore për të shmangur një "depresion mbarëbotëror" ekonomik. Nga ana tjetër, kryenegociatori iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, shprehu dyshime ndaj palës amerikane, duke theksuar se qëndrimi iranian mbetet i kujdesshëm. Zëvendëspresidenti amerikan, JD Vance, pritet të zyrtarizojë marrëveshjen në një ceremoni shtesë në Gjenevë.
Përditësime
SHBA dhe Irani finalizuan marrëveshjen e paqes gjatë një darke në Pallatin e Versajës më 17 qershor, pas ndërmjetësimit nga Pakistani.
Zhvillimet kryesore përfshijnë:
- Shtëpia e Bardhë dhe presidenti francez Emmanuel Macron publikuan dëshmi vizuale të nënshkrimit.
- SHBA angazhohet për heqjen e plotë të bllokadës detare brenda 30 ditësh.
- Marrëveshja detyron ndërprerjen e operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë Libanin.
- IAEA do të ushtrojë mbikëqyrje mbi rezervat e uraniumit të pasuruar.
- Ligjvënës republikanë dhe demokratë shprehën kundërshtime për mosadresimin e programit raketor iranian.
- Qeveria e Izraelit ngriti shqetësime zyrtare për implikimet e paktit në stabilitetin e Libanit.
Presidenti Donald Trump ka paralajmëruar për kundërpërgjigje ushtarake në rast se Irani shkel marrëveshjen e re për paqe dhe tregti, të nënshkruar në Pallatin e Versajës. Pakti përfshin një klauzolë që detyron Libanin të ndërpresë operacionet ushtarake, ndërsa Shtetet e Bashkuara kanë konfirmuar se nuk do të kontribuojnë financiarisht në fondin e rindërtimit. Sipas një analize të The New York Times, ky kompromis i mundëson Iranit konsolidimin e pozitave të tij strategjike.
Administrata Trump ka urdhëruar tërheqjen e forcave ushtarake nga rajoni i Iranit brenda 30 ditëve. Në kuadër të marrëveshjes për paqe dhe bashkëpunim tregtar, Irani është zotuar të ngrijë pasurimin e uraniumit dhe të ndalojë zgjerimin e infrastrukturës bërthamore, ndërsa Hezbollahu ka pranuar t'i japë fund sulmeve ndaj Izraelit.
CENTCOM ka konfirmuar zyrtarisht heqjen e bllokadës detare ndaj Iranit, duke shënuar nisjen e një periudhe 60-ditore negocimi për marrëveshjen përfundimtare që do të finalizohet më 18 qershor. Zëvendëspresidenti JD Vance deklaroi se SHBA ka asgjësuar infrastrukturë bërthamore iraniane me vlerë miliarda dollarë, ndërsa anijet amerikane do të mbeten në rajon për të monitoruar zbatimin e paktit.
Burime diplomatike konfirmuan se Pakistani ka ndërmjetësuar një marrëveshje mes SHBA-së dhe Iranit. Fondi prej $300 miliardë, i financuar nga vendet e rajonit, do të aktivizohet pas nënshkrimit të marrëveshjes përfundimtare bërthamore. Palët janë pajtuar për masat e mëposhtme:
- Rihapja e Ngushticës së Hormuzit dhe heqja e bllokadës detare do të përfundojnë brenda 30 ditëve.
- Anijet tregtare do të përfitojnë kalim të lirë të monitoruar gjatë 60 ditëve të negociatave në koordinim me Omanin dhe vendet e Gjirit.