Të dhënat më të fundit të Eurostat tregojnë se Shqipëria përballet me pasoja të rënda shëndetësore nga ekspozimi ndaj grimcave të imëta PM2.5. Ky tregues, i cili mat vdekjet e parakohshme që i atribuohen cilësisë së ajrit, e pozicionon vendin menjëherë pas Maqedonisë së Veriut (146), Bosnjë-Hercegovinës (139) dhe Serbisë (132).
Faktorët ndotës dhe pasojat
Grimcat PM2.5, me diametër më të vogël se 2.5 mikrometra, depërtojnë thellë në mushkëri duke shkaktuar inflamacion ose përkeqësim të sëmundjeve kronike. Burimet kryesore të këtyre emetimeve në rajon përfshijnë:
• Djegia e lëndëve të ngurta për ngrohjen e banesave
• Përdorimi i automjeteve të vjetra dhe të pakontrolluara
• Aktivitetet industriale dhe cilësia e karburanteve
• Djegia e mbetjeve në mjedise të hapura
Diferencat rajonale
Në rajonin e Ballkanit Perëndimor, pas Shqipërisë renditet Kosova me 121 vdekje për 100 mijë banorë, ndërsa Mali i Zi regjistron 89. Ky hendek është edhe më i dukshëm kur krahasohet me vendet nordike. Për shembull, Finlanda raporton vetëm një vdekje për 100 mijë banorë, ndërsa në Islandë treguesi është zero. Në Bashkimin Europian, vdekjet e parakohshme kanë rënë nga mbi 423 mijë në vitin 2005 në 182,400 në vitin 2023, por diferencat mes shteteve anëtare mbeten të theksuara.
Sipas Bankës Botërore, sektori rezidencial, veçanërisht gjatë periudhës së dimrit, mbetet burimi kryesor i ndotjes në vendet e rajonit. Përtej ndotësve, faktorët gjeografikë dhe kushtet atmosferike në qytete si Shkupi ndikojnë gjithashtu në përqendrimin e grimcave pranë sipërfaqes së tokës, duke rritur përqendrimin mesatar vjetor shumë mbi udhëzimet e Organizata Botërore të Shëndetësisë.
Përditësime
Të dhënat zyrtare për vitin 2023 e renditin Shqipërinë të katërtën në Evropë për shkallën e vdekshmërisë nga ndotja e ajrit. Me 129 vdekje për 100 mijë banorë, vendi tejkalon ndjeshëm mesataren e Bashkimit Evropian prej 41 vdekjesh për të njëjtin numër banorësh.
Të dhënat e fundit të Eurostat nxjerrin në pah shkallën e vdekshmërisë nga ndotja e ajrit në rajon, ku Bullgaria shënon 104 vdekje dhe Greqia 98 vdekje për 100 mijë banorë. Agjencia nënvizon se këto shifra i referohen 'vdekjeve të parakohshme', të përkufizuara si humbje jete përpara moshës së pritshme sipas parametrave demografikë. Këto statistika përbëjnë bazën për objektivat e Bashkimit Evropian, të cilat synojnë reduktimin me 55% të ndikimeve shëndetësore nga grimcat PM2.5 deri në vitin 2030, krahasuar me nivelet e vitit 2005.
Pneumologu Jul Bushati shpjegoi se grimcat PM2.5 depërtojnë thellë në alveolat pulmonare dhe hyjnë në qarkullimin e gjakut. Ekspozimi afatgjatë ndaj tyre lidhet drejtpërdrejt me shfaqjen ose përkeqësimin e SPOK, astmës dhe bronkitit kronik. Gjithashtu, eksperti paralajmëroi se inflamacioni sistemik i shkaktuar nga ndotja rrit ndjeshëm rrezikun për sëmundje kardiovaskulare.