Të dhënat më të fundit të Eurostat tregojnë se Shqipëria përballet me pasoja të rënda shëndetësore nga ekspozimi ndaj grimcave të imëta PM2.5. Ky tregues, i cili mat vdekjet e parakohshme që i atribuohen cilësisë së ajrit, e pozicionon vendin menjëherë pas Maqedonisë së Veriut (146), Bosnjë-Hercegovinës (139) dhe Serbisë (132).
Faktorët ndotës dhe pasojat
Grimcat PM2.5, me diametër më të vogël se 2.5 mikrometra, depërtojnë thellë në mushkëri duke shkaktuar inflamacion ose përkeqësim të sëmundjeve kronike. Burimet kryesore të këtyre emetimeve në rajon përfshijnë:
• Djegia e lëndëve të ngurta për ngrohjen e banesave
• Përdorimi i automjeteve të vjetra dhe të pakontrolluara
• Aktivitetet industriale dhe cilësia e karburanteve
• Djegia e mbetjeve në mjedise të hapura
Diferencat rajonale
Në rajonin e Ballkanit Perëndimor, pas Shqipërisë renditet Kosova me 121 vdekje për 100 mijë banorë, ndërsa Mali i Zi regjistron 89. Ky hendek është edhe më i dukshëm kur krahasohet me vendet nordike. Për shembull, Finlanda raporton vetëm një vdekje për 100 mijë banorë, ndërsa në Islandë treguesi është zero. Në Bashkimin Europian, vdekjet e parakohshme kanë rënë nga mbi 423 mijë në vitin 2005 në 182,400 në vitin 2023, por diferencat mes shteteve anëtare mbeten të theksuara.
Sipas Bankës Botërore, sektori rezidencial, veçanërisht gjatë periudhës së dimrit, mbetet burimi kryesor i ndotjes në vendet e rajonit. Përtej ndotësve, faktorët gjeografikë dhe kushtet atmosferike në qytete si Shkupi ndikojnë gjithashtu në përqendrimin e grimcave pranë sipërfaqes së tokës, duke rritur përqendrimin mesatar vjetor shumë mbi udhëzimet e Organizata Botërore të Shëndetësisë.
Përditësime
Të dhënat zyrtare për vitin 2023 e renditin Shqipërinë të katërtën në Evropë për shkallën e vdekshmërisë nga ndotja e ajrit. Me 129 vdekje për 100 mijë banorë, vendi tejkalon ndjeshëm mesataren e Bashkimit Evropian prej 41 vdekjesh për të njëjtin numër banorësh.