Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) ka vlerësuar se cilësia e ajrit në Kosovë mbetet shqetësuese për vitin 2025. Në raportin vjetor, Prishtina identifikohet si qyteti më i ndotur, ndërsa ndotja ndikon në shëndetin publik me efekte si sëmundjet kardiovaskulare, respiratore dhe vdekshmëria e parakohshme.
Të dhënat nga 12 stacione automatike të Institutit Hidrometeorologjik tregojnë nivele të larta të grimcave PM10 dhe PM2.5 në qytete si Prishtina, Drenasi, Mitrovica, Hani i Elezit, Obiliqi dhe Gjilani. Tejkalimet e vlerave maksimale ditore janë regjistruar shpesh, veçanërisht gjatë muajve të dimrit, shoqëruar me rritje të vizitave dhe pranimeve spitalore për probleme respiratore.
Efektet shëndetësore
IKSHPK paralajmëron se mungesa e masave urgjente do të përkeqësojë dëmtimin e shëndetit dhe rritjen e vdekshmërisë nga të gjitha shkaqet, sidomos nga sëmundjet kardiovaskulare dhe respiratore.
Rekomandimet
Raporti propozon masa në fusha të ndryshme:
- Miratimin e legjislacionit dhe standardeve të cilësisë së ajrit sipas udhëzimeve të BE-së.
- Zhvillimin e Programit kombëtar dhe planit lokal për përmirësimin e cilësisë së ajrit.
- Forcimin e kontrollit teknik të automjeteve.
- Ndalimin e përdorimit të thëngjillit për ngrohje.
- Monitorimin e filtrave të termocentraleve.
- Përdorimin më të madh të transportit publik dhe shtimin e hapësirave të gjelbëruara.
- Menaxhimin më të mirë të mbetjeve komunale dhe bujqësore, si dhe planifikimin urban.
Përditësime
IKSHPK raporton se rreth 1.150 vdekje vjetore në Kosovë i atribuohen PM2.5, që përbën 12.1% të vdekshmërisë totale. Nivelet maksimale të PM10 arritën 198 µg/m³ në 2022 dhe 149.5 µg/m³ në 2023, ndërsa PM2.5 arriti 165 µg/m³ në janar 2025. Studimi i OBSH-së tregon se 6 në 1.000 vdekje në Prishtinë lidhen me ndotjen e ajrit. Instituti propozon tetë masa prioritare, përfshirë:
- Ndalimin e duhanpirjes në ambiente publike;
- Krijimin e sistemit të integruar të informacionit për emergjenca.