Shqipëria përballet me pasoja të rënda shëndetësore për shkak të ndotjes së ajrit, duke u renditur pas Maqedonisë së Veriut, Bosnjë-Hercegovinës dhe Serbisë. Treguesi i vdekjeve të parakohshme lidhet drejtpërdrejt me ekspozimin ndaj grimcave të imëta PM2.5, të cilat për shkak të përmasave të tyre, depërtojnë thellë në mushkëri dhe qarkullimin e gjakut.
Pasojat shëndetësore
Pneumologu Jul Bushati shpjegon se ekspozimi ndaj PM2.5 nxit inflamacionin e rrugëve të frymëmarrjes dhe rrit rrezikun për zhvillimin e sëmundjeve kronike si astma, sëmundja pulmonare obstruktive kronike (SPOK), sëmundjet kardiovaskulare dhe kanceri i mushkërive. Dëmtimi i shëndetit është një proces akumulues që vjen si pasojë e ekspozimit afatgjatë.
Burimet e ndotjes dhe infrastruktura
Agjencia Kombëtare e Mjedisit dhe të dhënat e INSTAT evidentojnë disa faktorë kryesorë që ndikojnë në cilësinë e ajrit:
• Trafiku rrugor: Numri i mjeteve në qarkullim ka arritur në mbi 1 milion, me një rritje prej 9,3% brenda një viti. Rreth 72,1% e autoveturave përdorin naftën, ndërsa flota është kryesisht e vjetër (mbi 55% e mjeteve janë prodhuar në periudhën 2000–2010).
• Ndërtimi: Në pesë vitet e fundit janë dhënë rreth 7 mijë leje ndërtimi, duke shtuar ndotjen urbane.
• Ngrohja: Përdorimi i lëndëve të ngurta për ngrohje gjatë dimrit mbetet një burim kryesor ndotës.
Në Tiranë dhe Elbasan janë regjistruar tejkalime të normave për grimcat PM10. Veçanërisht, Elbasani është qyteti i vetëm ku tejkalohen edhe nivelet e lejuara për dioksidin e azotit (NO₂).
Mungesa e monitorimit të plotë
Megjithëse Shqipëria deklaron një rrjet kombëtar me 59 stacione monitorimi, matjet reale kryhen vetëm në nëntë stacione në të gjithë vendin: katër në Tiranë dhe nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë.