Republika e Shqipërisë do të zyrtarizojë anëtarësimin e saj në Marrëveshjet Artemis gjatë një ceremonie që do të zhvillohet të hënën, më 21 shtator 2026, në orën 12:00 me kohën lokale të Uashingtonit. Ky hap e bën vendin tonë vendin e 73-të nënshkrues të kësaj nisme ndërkombëtare, e cila është krijuar për të mbikëqyrur eksplorimin civil dhe paqësor të hapësirës.
Në këtë ceremoni do të marrin pjesë ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, si dhe ambasadori i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Ervin Bushati. Pritja dhe drejtimi i aktivitetit do të bëhet nga zëvendësadministratori i NASA-s, Matt Anderson, në praninë e zyrtarëve të Departamentit amerikan të Shtetit.
Çfarë janë Marrëveshjet Artemis
Marrëveshjet Artemis u themeluan në vitin 2020 nga Shtetet e Bashkuara, në bashkëpunim me shtatë vende të tjera, për të adresuar rritjen e interesit nga qeveritë dhe sektori privat në misionet hapësinore. Dokumenti përcakton parime praktike që synojnë rritjen e sigurisë, transparencës dhe koordinimit ndërkombëtar gjatë aktiviteteve që lidhen me Hënën, Marsin dhe eksplorimet përtej tyre.
Parimet kryesore të marrëveshjes përfshijnë:
• Përdorimin paqësor dhe të përgjegjshëm të hapësirës në përputhje me Traktatin për Hapësirën e Jashtme.
• Transparencën në politikat kombëtare të eksplorimit.
• Ndërveprueshmërinë e sistemeve hapësinore përmes standardeve të përbashkëta.
• Ndihmën reciproke në raste emergjencash për astronautët.
• Regjistrimin e objekteve hapësinore për të garantuar sigurinë.
Anëtarësimi në këtë kornizë nuk nënkupton vetëm zhvillimin e misioneve, por edhe angazhimin e vendit në shkëmbimin e njohurive shkencore dhe respektimin e normave për sjellje të përgjegjshme në hapësirë. Gazetarët që dëshirojnë të ndjekin ceremoninë fizikisht në selinë e NASA-s duhet të konfirmojnë pjesëmarrjen e tyre brenda orës 10:00 të datës 21 shtator.
Përditësime
Ceremonia zyrtare e nënshkrimit do të mbahet në orën 18:00 të datës 21 shtator në selinë e NASA-s. Marrëveshjet Artemis, të themeluara nga SHBA dhe shtatë vende partnere në vitin 2020, tashmë përfshijnë si objektiv kryesor edhe reduktimin e mbetjeve orbitale, duke forcuar kështu standardet e qëndrueshmërisë në hapësirë.
Ambasada e SHBA në Tiranë konfirmoi zyrtarisht nënshkrimin përmes një deklarate në rrjetet sociale. Marrëveshjet mbështeten mbi parimet e Traktatit të Hapësirës së Jashtme të vitit 1967. Kuadri i ri hap mundësi konkrete për bashkëpunim në projekte ndërkombëtare për institucionet, universitetet dhe studiuesit shqiptarë.
Zëvendësadministratori i NASA-s, Matt Anderson, do të drejtojë ceremoninë zyrtare të nënshkrimit në Uashington. Ngjarja do të mbahet në orën 12:00 (EDT). Delegacioni shqiptar do të përfaqësohet nga ministri për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, dhe ambasadori Ervin Bushati.
Departamenti Amerikan i Shtetit do të bashkëorganizojë ceremoninë zyrtare të nënshkrimit, duke konfirmuar mbështetjen e lartë për këtë nismë. Marrëveshjet Artemis, të iniciuara gjatë administratës së parë të Donald Trump, zgjerohen tashmë me korniza ligjore shtesë. Palët do të mbështeten te Konventa për Regjistrimin e Objekteve të Lëshuara në Hapësirë dhe protokollet për shpëtimin e astronautëve, duke forcuar zbatimin e Traktatit të Hapësirës së Jashtme të vitit 1967.
Qeveria shqiptare sqaroi se nënshkrimi i Marrëveshjeve Artemis nuk përbën një angazhim për misione specifike hapësinore dhe nuk garanton akses të drejtpërdrejtë në programet e NASA-s. Kjo kornizë, e iniciuar në vitin 2020 nga SHBA dhe shtatë vende të tjera, ndër të cilat Australia, Italia dhe Japonia, shërben si një platformë për bashkëpunim strategjik. Shqipëria e forcon këtë ambicie pas investimeve të mëparshme në teknologjinë satelitore, konkretisht me kontratën e vitit 2022 për satelitët Albania-1 dhe Albania-2, të cilët u lëshuan në orbitë gjatë vitit 2023.
Zëvendësndihmës sekretari amerikan i Shtetit, Connor Tomlinson, mori pjesë në ceremoninë zyrtare të nënshkrimit. Zëvendësadministratori i NASA-s, Matt Anderson, vlerësoi kontributin e Shqipërisë, ndërsa ministri Ferit Hoxha theksoi rëndësinë e bashkëpunimit teknologjik. Marrëveshja detajon angazhimet e vendeve për mbrojtjen e objekteve me vlerë historike në hapësirë. Autoritetet konfirmuan suksesin e mëparshëm të lëshimit të satelitëve Albania-1 dhe Albania-2 përmes raketës Falcon 9 nga Qendra Hapësinore Kennedy.