Sot ka përfunduar afati 60-ditor i përcaktuar në Memorandumin e Mirëkuptimit midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, ndërkohë që palët nuk kanë arritur të finalizojnë një marrëveshje gjithëpërfshirëse. Ky memorandum, i nënshkruar më 17 qershor nga presidenti Donald Trump dhe presidenti Masoud Pezeshkian, synonte ndërprerjen e armiqësive, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, lehtësimin e kufizimeve financiare dhe fillimin e bisedimeve për programin bërthamor iranian. Marrëveshja përbëhej nga një kornizë prej 14 pikash, e ndërmjetësuar kryesisht nga Pakistani.
Tensionet dhe përgatitjet ushtarake
Pas nënshkrimit, marrëveshja u përball me vështirësi të shpejta, duke çuar në sulme ushtarake në fund të qershorit. Më 8 korrik, presidenti Trump deklaroi se memorandumi kishte përfunduar. Raportime të publikuara nga Wall Street Journal, të mbështetura nga inteligjenca arabe, tregojnë se udhëheqja iraniane kishte planifikuar intensifikimin e konfliktit që në ditët e para të armëpushimit. Sipas këtyre burimeve, Irani synoi forcimin e Gardës së Revolucionit, rikthimin e komandantëve veteranë të luftës në detyra kyçe dhe përshpejtimin e prodhimit të raketave dhe dronëve.
Situata aktuale në rajon
Strategjia amerikane vazhdon të fokusohet te presioni ekonomik, duke shfrytëzuar gjendjen e rënduar financiare dhe inflacionin e lartë në Iran. Nga ana tjetër, Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi deklaroi se ende nuk është marrë një vendim për rifillimin e negociatave, duke kundërshtuar kërcënimet e Uashingtonit lidhur me kontrollin e Ngushticës së Hormuzit.
Edhe pse sulmet e drejtpërdrejta mes forcave amerikane dhe iraniane janë ndalur, konflikti vazhdon të ketë pasoja rajonale. Grupet e mbështetura nga Teherani mbeten aktive, me operacione të shtuara të Huthëve në Detin e Kuq dhe Jemen, ndërsa sulmet ajrore në Liban kanë rritur më tej tensionet në rajon.
Përditësime
Aleatët e Gjirit Persik, përfshirë Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katarin, Kuvajtin dhe Bahreinin, po shfaqin pakënaqësi në rritje ndaj Shteteve të Bashkuara për shkak të zgjatjes së konfliktit. Disa nga këto shtete kanë filluar të diskutojnë hapur dobinë e vazhdimit të strehimit të bazave ushtarake amerikane në territorin e tyre. Ndërkohë, inteligjenca e cituar nga Wall Street Journal bën të ditur se udhëheqja iraniane organizoi një takim pas nënshkrimit të memorandumit për të finalizuar strategjinë e re ushtarake, duke konfirmuar se planet për përshkallëzim kishin nisur paralelisht me procesin e negociatave.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmaeil Baqaei, deklaroi se afati 60-ditor ka humbur rëndësinë për shkak të shkeljeve amerikane, duke e cilësuar këtë periudhë vetëm si një hapësirë fleksibël negociatash dhe jo si një ultimatum. Në një zhvillim paralel, shefi i ushtrisë iraniane, Amir Khatami, lëshoi kërcënime të drejtpërdrejta ndaj Donald Trump dhe njoftoi vënien e një shpërblimi prej 30,000 dollarësh për kapjen ose vrasjen e ushtarëve amerikanë. Ndërkohë, Teherani dhe Omani kanë nisur negociatat teknike për të diskutuar menaxhimin e tranzitit detar në Ngushticën e Hormuzit.
Presidenti Donald Trump konfirmoi zyrtarisht në platformën Truth Social se objektivi kryesor i administratës së tij mbetet parandalimi i pajisjes së Iranit me armë bërthamore. Nga ana e tij, Teherani sqaroi se memorandumi i 18 qershorit nuk përcakton një afat të detyrueshëm 60-ditor, por një kornizë fleksibël për dialog. Autoritetet iraniane konfirmuan gjithashtu vazhdimin e kontakteve diplomatike me Uashingtonin, të cilat po ndërmjetësohen aktualisht përmes Katarit.
Negociatat për hapjen e Ngushticës së Hormuzit dështuan zyrtarisht pas përfundimit të afatit 60-ditor pa arritjen e ndonjë marrëveshjeje. Teherani ka ndërmarrë një ndryshim strategjik duke kaluar në një pozicion më ofensiv ushtarak. Raportimet e inteligjencës konfirmojnë se Garda Revolucionare po koordinon drejtpërdrejt operacionet e lëvizjes Houthi. Në të njëjtën kohë, milicitë pro-iraniane në Irak kanë zgjeruar aktivitetin e tyre duke goditur infrastrukturën energjetike saudite.
Raporti i Wall Street Journal zbuloi komunikime të përgjuara, të cilat dëshmojnë se Irani shfrytëzoi armëpushimin për përgatitje ushtarake në vend të de-përshkallëzimit. Garda Revolucionare iraniane (IRGC) ka forcuar kontrollin mbi ushtrinë e rregullt përmes ndryshimeve të reja në strukturat e larta të sigurisë. Burimet konfirmojnë pozicionimin e armatimit të rëndë, përfshirë raketa dhe dronë, pranë Detit të Kuq si pjesë e një strategjie të re ofensivë.
Zyrtarët iranianë kërcënuan me një sulm ushtarak 'të saktë dhe në kohën e duhur' nëse SHBA nuk përmbush kushtet brenda pak javësh. Teherani deklaroi se marrëveshja e qershorit ka humbur vlerën për shkak të shkeljeve të pretenduara nga Uashingtoni. Zëdhënësi i OKB-së, Stephane Dujarric, bëri thirrje zyrtare për rifillim të negociatave me qëllim shmangien e një përshkallëzimi të mëtejshëm ushtarak.
Turqia ka ndërmarrë rolin e ndërmjetësit në bisedimet diplomatike me Iranin për të diskutuar zgjatjen e armëpushimit dhe statusin e Ngushticës së Hormuzit. Paralelisht, Irani ka lidhur një marrëveshje dypalëshe me Omanin mbi rrugët e tranzitit në këtë zonë strategjike. Presidenti Donald Trump konfirmoi se SHBA nuk do të kërkojë zgjatjen e memorandumit të qershorit. Ndërkohë, shërbimet e inteligjencës kanë identifikuar Kuvajtin si një objektiv të mundshëm për sulme nga Irani.
Zyrtarët amerikanë konfirmuan sot përfundimin e afatit 60-ditor të memorandumit të qershorit pa arritur një marrëveshje përfundimtare. Bisedimet bërthamore nuk shënuan asnjë përparim thelbësor gjatë kësaj periudhe. Analiza e rrezikut nga Uashingtoni thekson se pranimi i kushteve iraniane për Ngushticën e Hormuzit do të konsiderohej si pranim i disfatës. Administrata amerikane vlerëson se një përshkallëzim i mëtejshëm ushtarak do të rrezikonte shterimin e rezervave të interceptorëve të avancuar të raketave, ndërsa vë në dukje ndikimin e mundshëm negativ në çmimet e karburanteve përpara zgjedhjeve të ardhshme për Kongresin.
Qeveria e Iranit ka ndryshuar strategjinë ushtarake nga ajo mbrojtëse në një doktrinë totalisht sulmuese. Burime të inteligjencës raportojnë se Teherani ka hartuar një plan sekret për përshkallëzimin e tensioneve, me qëllim rritjen e kostove politike dhe ekonomike ndaj Uashingtonit. Njëkohësisht, Presidenti i Shteteve të Bashkuara ka kërcënuar zyrtarisht autoritetet e Omanit me sulme ajrore në rast se nënshkruajnë ndonjë marrëveshje me Iranin që prek sigurinë e Ngushticës së Hormuzit.
Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) ka konsoliduar kontrollin e plotë mbi ushtrinë e rregullt iraniane, pas riorganizimeve të brendshme të ndërmarra nga udhëheqësi suprem Mojtaba Khamenei. Burimet konfirmojnë se IRGC ka hartuar lista specifike objektivash, duke përfshirë infrastrukturën energjetike dhe portet kryesore në vendet arabe të Gjirit. Paralelisht, milicitë pro-iraniane në Irak kanë intensifikuar sulmet me dronë ndaj objekteve të infrastrukturës energjetike në Arabinë Saudite.
Presidenti Donald Trump njoftoi zyrtarisht refuzimin e zgjatjes së armëpushimit të përkohshëm me Iranin, duke kërkuar dorëzimin e plotë të Teheranit. Pas skadimit të afatit 60-ditor, autoritetet iraniane konfirmuan zyrtarisht kalimin e forcave të tyre në një qëndrim ushtarak plotësisht ofensiv.
Presidenti Donald Trump njoftoi përmes Truth Social mungesën e çdo bisedimi të ri me Iranin, duke konfirmuar se bllokada detare mbetet plotësisht në fuqi. Donald Trump publikoi një hartë ku Ngushtica e Hormuzit etiketohet si 'Territor i Ri i SHBA-së'. Në kundërpërgjigje, Mohammad Bagher Ghalibaf konfirmoi se Teherani këmbëngul në mbylljen e këtij kalimi strategjik derisa të përmbushen kushtet e marrëveshjes së qershorit. Ndërkohë, zyrtarët amerikanë pretendojnë se Ngushtica e Hormuzit mbetet e hapur dhe se minat janë pastruar.