Gërmimet arkeologjike në zonën e Qesaratit në Tepelenë, në kuadër të projektit "Arkeologji e peizazhit në zonën Memaliaj–Tepelenë dhe rrethinat 2026", kanë zbuluar dëshmi të rëndësishme për historinë e kësaj treve. Puna në terren po zhvillohet nga një ekip i përbashkët shqiptaro-italian, nën drejtimin e arkeologut Silvio Fiorrelli dhe bashkëpunimin mes Akademisë së Studimeve Albanologjike dhe Universitetit "Aldo Moro" të Barit.
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ka publikuar pamje nga procesi i gërmimeve, duke nënvizuar rëndësinë e këtyre zbulimeve për dokumentimin e mënyrës së jetesës dhe urbanizimit gjatë periudhës antike. Përtej mozaikëve të raportuar fillimisht, gërmimet kanë nxjerrë në dritë fragmente të pikturave murale brenda rrënojave të ndërtesës. Ekipi arkeologjik ka konfirmuar gjetjen e 6 dyshemeve me motive gjeometrike dhe figura njerëzore, mes të cilave veçohet figura e Erosit. Ndërsa institucionet zyrtare e datonin zbulimin në shekullin II ose III pas Krishtit, ekipi hulumtues, bazuar në analizat e strukturës, e vendos atë në shekullin IV pas Krishtit.
Zona e Qesaratit është njohur për potencialin e saj arkeologjik prej dekadash. Sipas raportimeve, gjurmë të jetës së hershme janë dokumentuar në këtë territor që prej vitit 1936, duke përfshirë gjetje si furra pjekjeje, qeramika dhe skulptura. Historiku i zonës është pasuruar edhe nga një rastësi e viteve '80, kur gjatë punimeve bujqësore u zbulua një mozaik, i cili u mbulua sërish pa u dokumentuar me fotografi ose vendndodhje të saktë gjeografike, duke bërë që zbulimet aktuale të marrin një vlerë edhe më të madhe shkencore.
Aktualisht, ekspertët janë përqendruar në pastrimin dhe konservimin e strukturave të gjetura për t'i mbrojtur ato për studime të mëtejshme. Puna e vazhdueshme po shërben si një dritare e re mbi antikitetin e rajonit, duke qartësuar hartën arkeologjike të zonës së Memaliajt dhe Tepelenës.
Përditësime
Arkeologët zbuluan fragmente pikturash murale dhe konfirmuan dokumentimin historik të zonës që prej vitit 1936, duke përfshirë një mozaik të humbur në vitet '80.