Deputeti demokrat Eno Bozdo prezantoi në një deklaratë për mediet shqetësimet e opozitës mbi mënyrën e funksionimit të kompanive publike në vend. Sipas tij, modeli i ndërmarrjeve si KAYO është hartuar me qëllim që të shmangë ligjet e prokurimit, auditimin publik dhe të drejtën e publikut për informacion. Bozdo deklaroi se këto struktura shërbejnë për të transferuar të drejtat monopolistike të shtetit te partnerë privatë, pa një proces konkurrues të hapur.
Në analizën e tij, deputeti demokrat bëri të ditur se në Shqipëri janë identifikuar 76 shoqëri publike me kapital shtetëror. Ai vuri në dukje se KAYO nuk ka zhvilluar veprimtari prodhuese gjatë viteve 2024-2025, duke u fokusuar vetëm në krijimin e shoqërive të përbashkëta me privatët. Ndër sektorët që, sipas Bozdos, janë prekur nga kjo skemë janë armatimi, shëndetësia, menaxhimi i pyjeve, transporti dhe teknologjia dixhitale.
Për të adresuar këtë situatë, Bozdo propozoi:
• Vendosjen e një moratoriumi të menjëhershëm për krijimin e shoqërive të reja publike.
• Zhvillimin e një gare ndërkombëtare për çdo ortak privat që përfshihet në këto skema.
• Rritjen e transparencës dhe raportimin e detyrueshëm të këtyre kompanive në Kuvendin e Shqipërisë.
Sipas tij, praktika e ndjekur bie ndesh me direktivën 2014/24 të Bashkimit Europian (neni 12), e cila kufizon përjashtimin nga prokurimi kur një kompani kontrollohet nga privati. Opozita shprehu gjithashtu shqetësimin se kjo skemë mund të përdoret për të favorizuar interesa të caktuara në prag të zgjedhjeve lokale të vitit 2027.
Përditësime
Dokumentet e analizuara zbulojnë se modeli KAYO krijon një mekanizëm shmangieje ndaj ligjit për prokurimin publik, Kontrollit të Lartë të Shtetit dhe auditit të brendshëm. Privati, duke mbajtur shumicën në bord dhe pronësinë reale, ushtron kontroll të plotë mbi transaksionet e shitblerjes pa zhvilluar tenderë. Ekspertët argumentojnë se ky model shërben si instrument për t'i kaluar të drejtat monopoliste të shtetit tek privati.
Deputetja Jorida Tabaku zgjeroi akuzat ndaj qeverisë, duke e lidhur modelin KAYO me mekanizmat e diskutueshëm të inceneratorëve, AKSHI-t dhe Korporatës së Investimeve. Hulumtimet e reja zbuluan se nën strukturën e KAYO-s janë krijuar 4 kompani të tjera, të cilat raportojnë drejtpërdrejt te Kryeministri Edi Rama. Opozita denoncoi këto struktura si 'ishuj paligjshmërie' dhe 'dhoma të errëta', përmes të cilave transferohen miliona euro buxhetore pa asnjë lloj transparence apo auditimi.
Deputetja Jorida Tabaku zgjeroi denoncimin e saj duke përfshirë Bankën Shqiptare të Zhvillimit si një tjetër hallkë të atij që ajo e cilëson si 'arkipelag të paligjshmërisë'. Opozita kërkoi përgjegjësi personale për anëtarët e bordeve dhe drejtuesit e shoqërive publike lidhur me çdo vendimmarrje financiare. Tabaku sqaroi se kritika nuk synon konceptin e Bankës së Zhvillimit, por mekanizmat e dobët të kontrollit dhe kriteret e paqarta në përzgjedhjen e përfituesve.