Instituti Demokratik i Kosovës (KDI) publikoi më 16 tetor 2026 raportin “Reforma në Drejtësi: Ligje në Proces, Rezultate në Pritje”, i cili shqyrton zhvillimet institucionale nga janari deri në qershor 2026. Raporti përqendrohet te pakoja e pesë projektligjeve që burojnë nga Deklarata e Përbashkët e Zotimeve e vitit 2023, si dhe te Projektligji për Byronë Shtetërore për Verifikimin dhe Konfiskimin e Pasurisë së Pajustifikueshme, Vettingu për krerët e institucioneve të drejtësisë dhe zbatimi i Ligjit të amendamentuar për Këshillin Prokurorial të Kosovës (KPK).
Sipas KDI-së, reforma ka shënuar përparim kryesisht procedural, por deri më 30 qershor 2026 asnjëri nga pesë projektligjet nuk ishte miratuar. Pakoja kishte kaluar nëpër faza harmonizimi, pune ndërinstitucionale dhe konsultimi publik. KDI vlerësoi përfshirjen e institucioneve të drejtësisë, shoqërisë civile dhe partnerëve ndërkombëtarë në hartimin e projektligjeve, të udhëhequr nga Ministria e Drejtësisë. Në mars u mbajt një punëtori ndërinstitucionale dhe projektligjet u nxorën për konsultim publik. Megjithatë, raporti vëren se publiku nuk ka mundur gjithmonë të kuptojë cilat komente janë pranuar ose refuzuar dhe si janë pasqyruar në versionet pasuese.
Për Projektligjin për Byronë, KDI evidentoi mangësi në procesin parlamentar, përfshirë përpjekjen për të organizuar dëgjim publik me më pak se 24 orë njoftim. Sipas Klan Kosovës, Zërit dhe Gazetës Metro, projektligji kishte kaluar vetëm leximin e parë. Procesi i Vettingut, sipas raportit, nuk kishte prodhuar rezultate konkrete.
Raporti përmend vlerësimin e Komisionit të Venecias, i cili kishte identifikuar çështje që kërkonin përmirësim: kontrollin e integritetit, vlerësimin e performancës, përzgjedhjen e anëtarëve të Këshillit Gjyqësor të Kosovës (KGJK) dhe KPK-së, pavarësinë institucionale dhe garancitë procedurale. KDI tha se nuk kishte prova të qarta që projektligjet ishin hartuar nën ndikim politik, por evidentoi rreziqe strukturore dhe nevojën për garanci kundër ndërhyrjeve politike.
Florent Spahija nga KDI u ndal te zbatimi i ndryshimeve në KPK. Sipas tij, këshilli, që një vit më parë kishte 30 anëtarë, tani kishte shtatë. Ai përmendi mungesën e kuorumit në disa mbledhje dhe kontestimin gjyqësor të zgjedhjes së anëtarëve prokurorë. Raporti evidenton gjithashtu probleme me kuorumin dhe proceset e përzgjedhjes në KGJK.
KDI vlerësoi se zbatimi i reformës nuk është shoqëruar me planifikim të mjaftueshëm financiar dhe institucional. Sipas raportit, funksionimi i plotë i Byrosë do të kërkonte rreth 1.2 milionë euro në vit. KDI theksoi se miratimi i ligjeve është vetëm hapi i parë dhe se suksesi do të varet nga zbatimi i tyre, përfshirë forcimin e pavarësisë, integritetit, llogaridhënies dhe efikasitetit të sistemit, si dhe rritjen e besimit të qytetarëve në drejtësi.