Kosova shënon sot 27-vjetorin e Ditës së Çlirimit, datë që shënoi fundin e fushatës ushtarake të NATO-s dhe fillimin e procesit të paqeruajtjes. Më 12 qershor 1999, pas ndërprerjes së sulmeve ajrore, forcat e Aleancës filluan hyrjen në territorin e Kosovës, duke u pasuar nga miratimi i Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
Fushata ushtarake dhe Marrëveshja e Kumanovës
Fushata ajrore e NATO-s, e cila nisi më 24 mars 1999, zgjati 78 ditë. Gjatë kësaj periudhe, aeroplanët nga 13 shtete anëtare kryen 38 mijë e 400 fluturime, duke hedhur 26 mijë e 614 projektilë mbi caqet ushtarake dhe policore serbe. Ndërhyrja erdhi si përgjigje ndaj spastrimit etnik, që shkaktoi vrasjen e mbi 10 mijë shqiptarëve. Pas pranimit të parimeve të G-8-shes, u nënshkrua Marrëveshja Tekniko-Ushtarake e Kumanovës, e cila detyroi forcat e ish-RFJ-së të tërhiqeshin nga Kosova.
Hyrja e trupave dhe incidenti në aeroport
Vendosja e forcave të KFOR-it më 12 qershor 1999 përkon edhe me momentin e tensionit në Aeroportin e Prishtinës, ku trupat ruse kishin hyrë befasisht. Situata u tejkalua pas bllokadës diplomatike dhe ajrore të udhëhequr nga Washingtoni, duke penguar përforcimet ruse. Ushtarët e parë të NATO-s që hynë në Kosovë ishin forcat speciale të Norvegjisë dhe Shërbimit Special Ajror Britanik (SAS).
Në këto dy dekada e gjysmë, Kosova ka konsoliduar praninë ndërkombëtare, ku kanë kontribuar rreth 500 mijë pjesëtarë të forcave paqeruajtëse nga vende të ndryshme të botës, duke garantuar sigurinë e popullatës dhe kthimin e mbi 1 milion të shpërngulurve në trojet e tyre.
Përditësime
Dokumentet e deklasifikuara zbulojnë se, në qershor 1999, Rusia tentoi të dërgonte përforcime ajrore për të ndikuar në ndarjen e Kosovës. Planet dështuan pasi Bullgaria, Hungaria dhe Rumania refuzuan t'i hapnin hapësirën ajrore Moskës, duke parandaluar një përshkallëzim që zyrtarët perëndimorë e konsideronin kërcënim për një konflikt global. Këto zhvillime ndodhën pak përpara se 50.000 ushtarë të NATO-s të niseshin për dislokim në rajon.
Në kuadër të 27-vjetorit të Ditës së Çlirimit, historiani Durim Abdullahu ka publikuar dëshmi të reja mbi gjendjen psikologjike të popullatës civile gjatë ditëve të fundit të luftës në Kosovë. Të dhënat zyrtare tregojnë se 445.000 refugjatë u strehuan në Shqipëri, ndërsa 242.000 të tjerë gjetën vendstrehim në Maqedoninë e Veriut. Ndërkohë, dokumentet dëshmojnë se më 11 qershor 1999, marinsat amerikanë kryen operacione logjistike në Greqi për të mbështetur ndërhyrjen në rajon.