Humbja e pushtetit në Serbi nga Partia Përparimtare Serbe (SNS) e Aleksandar Vuçiqit mund të ndryshojë mënyrën se si Beogradi ndikon në përfaqësimin politik të serbëve të Kosovës. Ky ndryshim mund t’i japë Prishtinës hapësirë për të nisur dialogun me këtë komunitet, sipas raportimeve të Epokës së Re dhe Gazetës Blic më 6 nëntor 2026.
Për më shumë se një dekadë, Lista Serbe, partia më e madhe e serbëve të Kosovës, ka dominuar përfaqësimin politik të komunitetit me mbështetjen e autoriteteve në Beograd. Gjatë katër vjetëve të fundit, Qeveria e Albin Kurtit ka bashkëpunuar vetëm me Partinë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, të udhëhequr nga Nenad Rashiq, ministër për Komunitete dhe Kthim.
Që kur Lëvizja Vetëvendosje mori për herë të parë pushtetin, më 2019, Kurti ka thënë se synon të zhvillojë dialog të brendshëm me serbët e Kosovës. Në vitin 2022, Zyra e Kryeministrit deklaroi se dialogu me serbët lokalë po zhvillohej, por hollësitë nuk bëheshin publike për të shmangur ekspozimin e pjesëtarëve të komunitetit ndaj presioneve dhe kërcënimeve nga, siç i cilësoi, “strukturat dhe grupet ilegale”. Që atëherë, marrëdhëniet mes autoriteteve të Kosovës dhe qytetarëve serbë, veçanërisht në veri, janë shoqëruar me tensione të përsëritura dhe rritje të mosbesimit ndaj institucioneve.
Vëzhguesit e zhvillimeve politike e shohin ndryshimin e pushtetit në Serbi si mundësi për institucionet e Kosovës që të ndërtojnë marrëdhënie më të drejtpërdrejta me komunitetin serb.
Shkaqet e mosbesimit
Sipas analistit Ilir Deda, Kosova është vonuar në vendosjen e komunikimit dhe ndërtimin e mirëbesimit me qytetarët serbë, veçanërisht në katër komunat veriore me shumicë serbe. Ai kritikon trajtimin e marrëdhënieve me këtë komunitet kryesisht nga këndvështrimi i sigurisë. “Nuk mund të jetë politika e një vendi e qëndrueshme në rast se një komunitet të tërë e shikon nga prizmi i sigurisë. Është non-sens”, tha Deda për Radion Evropa e Lirë.
Protestat e dhunshme të vitit 2023 dhe sulmi në Banjskë e vunë sigurinë në qendër të vëmendjes në veri të Kosovës. Në këtë klimë, Qeveria e Kosovës ndërmori veprime për, siç thanë përfaqësuesit e saj, shtrirjen e sovranitetit në veri, përfshirë mbylljen e institucioneve serbe dhe shembjen e ndërtimeve ilegale. Sipas analistëve, kjo qasje dhe mungesa e transparencës e kanë rritur mosbesimin e serbëve ndaj autoriteteve të Kosovës.
Politologu serb Ognjen Gogiq përmend shembjen e rreth 11 vilave dhe objekteve të tjera në brigjet e liqenit të Ujmanit, në komunën e Zubin Potokut, në korrik të atij viti, si dhe arrestimet e serbëve të dyshuar për krime lufte. Sipas tij, këto raste u kanë krijuar qytetarëve serbë përshtypjen se institucionet e Kosovës nuk i zbatojnë procedurat ligjore kur marrin vendime që i prekin. Ai kërkon që autoritetet t’u përmbahen ligjeve dhe t’i informojnë më mirë qytetarët për vendimet dhe veprimet e tyre.
Arsimi dhe shëndetësia
Deda veçon arsimin dhe shëndetësinë. Vitin e kaluar, Kurti paralajmëroi se gjatë mandatit të ardhshëm qeveria do të punonte për integrimin në sistemin e Kosovës të institucioneve arsimore dhe shëndetësore që funksionojnë sipas sistemit të Serbisë. Ai u zotua se procesi do të zhvillohej në bashkëpunim me komunitetin serb, kryetarët e komunave dhe komunitetin ndërkombëtar.
Sipas Dedës, Prishtina duhet të shmangë veprimet e njëanshme për legalizimin e institucioneve në këto fusha dhe të sigurojë vazhdimësinë e shërbimeve për komunitetin serb. Ai tha se procesi do të jetë i gjatë dhe i vështirë, por duhet të garantojë ofrimin e pandërprerë të shërbimeve.