Propozimi amerikan për një kornizë më të gjerë të sigurisë evropiane nuk pritet të ndikojë drejtpërdrejt në praninë e NATO-s në Kosovë. Megjithatë, perspektiva e vendit për anëtarësim në Aleancë dhe marrëdhëniet e tij të sigurisë me Shtetet e Bashkuara mund të përballen me sfida të reja, vlerëson ish-zyrtari i lartë i NATO-s Jamie Shea në një intervistë për Radion Evropa e Lirë.
Sipas Shea-s, dy çështje mund të kenë rëndësi të veçantë për Kosovën: përpjekjet e Rusisë për të penguar zgjerimin e NATO-s dhe ato për të kufizuar praninë ushtarake amerikane në Evropë.
Propozimin e paraqiti më 5 nëntor Jared Kushner, i dërguari i presidentit amerikan Donald Trump. Nisma synon të forcojë konsultimet për sigurinë, komunikimin gjatë krizave dhe transparencën ushtarake, si dhe të krijojë mekanizma për uljen e rrezikut të përshkallëzimit të tensioneve. Ajo vjen në prag të bisedimeve të planifikuara mes SHBA-së, Ukrainës dhe Rusisë, më 10 dhe 11 nëntor në Abu Dabi.
Trump ka lënë të kuptohet se përpjekjet diplomatike mund t’i hapin rrugë një marrëveshjeje që shtrihet përtej Ukrainës dhe përfshin sigurinë e Evropës. Kushner ka thënë se NATO-ja duhet të mbetet në qendër të mbrojtjes kolektive evropiane dhe se asnjë shtet nuk duhet të ketë të drejtë vetoje mbi zgjedhjet e sigurisë ose aleancat e një vendi tjetër. Ende nuk dihet çfarë do të përfshinte një marrëveshje e tillë dhe nuk ka informacione publike se Kosova ose KFOR-i janë pjesë e diskutimeve.
Roli dhe prania e KFOR-it
Shea vlerëson se KFOR-i nuk pritet të preket nga ndryshimet e mundshme në sigurinë evropiane, për shkak të mandatit dhe natyrës së tij paqeruajtëse. Misioni vepron në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të miratuar më 1999 edhe me votën e Rusisë. Sipas Shea-s, Moska e vlerëson rolin e KFOR-it në mbrojtjen e komunitetit serb të Kosovës. Ai thotë se Rusia synon të kufizojë praninë e forcave të NATO-s me armatim të rëndë në Evropën Qendrore dhe Lindore, ndërsa KFOR-i nuk bën pjesë në këtë kategori.
KFOR-i ka për detyrë të kontribuojë në ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe të lirisë së lëvizjes për të gjitha komunitetet. Në mision shërbejnë 4.686 trupa nga 29 vende; më shumë se gjysma vijnë nga Italia, Shtetet e Bashkuara, Hungaria dhe Turqia. Prania e NATO-s u shtua gjatë vitit 2023, pas rritjes së tensioneve në veri të Kosovës.
Sipas vlerësimit të NATO-s, përmirësimi i situatës së sigurisë ka hapur rrugën për përshtatje graduale të numrit të trupave. Në qershor, Aleanca paralajmëroi synimin për t’iu kthyer niveleve të mëparshme, në varësi të kushteve në terren. Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, përmendi si objektiv një prani prej rreth 3.000–3.500 ushtarësh. NATO-ja ka theksuar se procesi është i kthyeshëm dhe varet nga vlerësimi i situatës së sigurisë në Kosovë.
Zëdhënësja e NATO-s Allison Hart konfirmoi se përfaqësues të Aleancës, SHBA-së, Ukrainës, vendeve evropiane dhe Bashkimit Evropian u takuan më 5 nëntor në Bruksel, në kuadër të përpjekjeve për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë. NATO-ja nuk dha përgjigje të drejtpërdrejtë nëse Kosova ose KFOR-i ishin pjesë e diskutimeve dhe tha se nuk kishte informacione të tjera për të ndarë.