Edi Rama, kryeministër i Shqipërisë, dhe Aleksandar Vuçiç, president i Serbisë, kanë botuar një nismë të përbashkët në gazetën gjermane Frankfurter Allgemeine Zeitung. Në të, ata propozojnë heqjen dorë nga anëtarësimi i plotë në Bashkimin Europian dhe pranimin e një raporti “të nivelit të dytë” me BE-në. Kjo nismë ka eklipsuar premtimet për përmbylljen e negociatave deri në vitin 2027 dhe anëtarësimin deri në vitin 2030.
Që prej agresionit rus në Ukrainë, politika e zgjerimit të BE-së ka ndryshuar. Nga anëtarësimi i fundit i Kroacisë në vitin 2013 deri në shkurtin e vitit 2022, zgjerimi ishte një proces i ngecur dhe i kontestuar. Pas luftës, e cila ka hyrë në vitin e pestë, zgjerimi shihet si instrument i rëndësishëm për sigurinë europiane.
Në këtë kontekst, zgjerimi shërben jo vetëm për përgatitjen e vendeve me reforma në sundimin e së drejtës, zhvillim ekonomik e social, por edhe për forcimin e qëndrueshmërisë së tyre gjeopolitike. Është intensifikuar debati për modele të reja institucionale:
- Pranim gradual me faza të lidhura me reforma;
- Integrim në tregun e brendshëm të BE-së si etapë ndërmjetme;
- Zgjerim i përmbysur, që jep përparësi anëtarësimit para plotësimit të kritereve.
Propozime të tilla synojnë të pajtojnë urgjencën gjeopolitike me kornizën aktuale të anëtarësimit. Propozimi i ‘zgjerimit të përmbysur’ është hedhur poshtë nga vendet anëtare të BE-së.