Komisioni Evropian ka publikuar zyrtarisht dokumentin strategjik 'Përgatitja për një Union më të gjerë', i cili përcakton udhërrëfyesin për reformimin e institucioneve, politikave dhe buxhetit të Bashkimit Evropian (BE) në funksion të zgjerimit. Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, ka njoftuar se udhërrëfyesit specifikë për shtetet kandidate, përfshirë Shqipërinë, Malin e Zi, Moldavinë dhe Ukrainën, do të prezantohen më 28 tetor 2026. Ndërkohë, sipas Komisionit, Mali i Zi shfaq potencialin për t'u anëtarësuar në BE që në vitin 2028. Procesi do të zbatojë parimin e 'Integrimit përmes Projektimit' në kuadër të Kuadrit Financiar Shumëvjeçar 2028–2034.
Reforma e vendimmarrjes dhe integrimi gradual
Një shtyllë thelbësore e strategjisë është përdorimi i gjerë i votimit me shumicë të cilësuar (QMV) për të shmangur bllokimet. Megjithatë, zyrtarët e Komisionit kanë pranuar se kalimi në këtë formë votimi për hapjen e grupeve të kapitujve përballet me sfida, pasi vetë ky vendim kërkon unanimitet nga shtetet anëtare. Për të reflektuar nevojat e një Unioni më të madh, Komisioni propozon heqjen e komisionerit të përhershëm për çdo vend, duke kaluar në sistem rotacioni. Për kandidatët, parashikohet një proces integrimi gradual në sektorë si energjia, transporti dhe mbrojtja, ndërsa pas konferencës ndërqeveritare, ata do të fitojnë statusin e vëzhguesit.
Garancitë mbrojtëse dhe shteti i së drejtës
Komisioni ka hartuar mekanizma të rreptë për të garantuar standardet demokratike, duke përfshirë mekanizmin e 'shumicës së cilësuar të kundërt' për sanksionimin e shkeljeve. Sipas Gazetës Dita, komisionerja Marta Kos e lidhi këtë propozim me mësimet nga përvoja e Hungarisë me nenin 7. Masat përfshijnë:
• Klauzola institucionale deri në 15-vjeçare për pezullimin e të drejtave të votës në Këshill.
• Mekanizma të posaçëm pas anëtarësimit, ku vendet e reja mund t'i nënshtrohen një periudhe 15-vjeçare prove përpara gëzimit të të drejtave të plota.
• Pezullimin e fondeve në rast të cenimit të interesave financiare.
• Kontrolle të detyrueshme, përfshirë pjesëmarrjen në Prokurorinë Publike Evropiane (EPPO).
Pozicioni i Shqipërisë
Shqipëria mbetet ndër vendet pararojë. Në korrik 2026, vendi finalizoi mbylljen e përkohshme të negociatave për kapitujt e shkencës, kërkimit, arsimit, kulturës dhe marrëdhënieve me jashtë. Aktualisht, po zhvillohen diskutime teknike për pozicionin negociues me fokus te Kapitulli 20, përpara dorëzimit të udhërrëfyesit specifik në fund të tetorit.
Përditësime
Komisioni Evropian vlerëson se Mali i Zi mund të anëtarësohet në vitin 2028, ndërsa shpreh rezerva për vështirësitë në ndryshimin e rregullave të votimit.
Komisioni Evropian propozoi një periudhë prove 15-vjeçare për vendet e reja anëtare, bazuar në përvojën e Hungarisë me nenin 7.
Komisioni Evropian zyrtarizoi dokumentin strategjik 'Përgatitja për një Union më të gjerë', duke propozuar sistem rotacioni për komisionerët dhe kriterin e përafrimit strategjik.
Komisionerja Marta Kos njoftoi prezantimin e udhërrëfyesve më 28 tetor, ndërsa Shqipëria ka mbyllur përkohësisht negociatat për pesë kapituj kryesorë.