Gjatë Konferencës së Ambasadorëve Kroatë në Zagreb, Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, paraqiti propozimin e Komisionit për rishikimin e procesit të zgjerimit të bllokut. Ajo e përshkroi këtë iniciativë si një “Moment të ri të Helsinkit”, që synon të përgatisë Bashkimin Evropian për një zgjerim me më shumë se 30 shtete anëtare.
Katër shtyllat e reformës
Propozimi i Marta Kos fokusohet në katër fusha kryesore për të ndërtuar konsensus në nivelin më të lartë:
• Reformat e brendshme: Kërkohet vendimmarrje më fleksibile dhe zvogëlimi i numrit të fushave ku një shtet anëtar mund të ushtrojë veton. Kos argumentoi se këto ndryshime mund të arrihen pa ndryshuar traktatet, duke shmangur procese të gjata ratifikimi.
• Mbrojtjet demokratike: Për të parandaluar shfaqjen e “kuajve të Trojës”, Komisioni propozon masa më të forta për sundimin e ligjit, të cilat do të lejonin korrigjimin e shkeljeve të vlerave themelore edhe pas anëtarësimit.
• Integrimi gradual: Braktiset logjika “gjithçka ose asgjë”. Vendet kandidate do të mund të përfitojnë nga elemente të tregut dhe strukturave evropiane, si sistemi SEPA apo rrjetet energjetike, përpara anëtarësimit të plotë.
• Masat kalimtare: Vlerësimi i ndikimit financiar dhe buxhetor të anëtarëve të rinj për të shmangur tronditjet në funksionimin e Unionit.
Statusi i vendeve kandidate
Komisionerja vlerësoi përparimin e vendeve kandidate. Mali i Zi u theksua si favorit në proces, ndërsa Shqipëria u përgëzua për progresin në përmbushjen e standardeve për sundimin e ligjit. Përveç këtyre, u përmendën avancimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë, si dhe vota e Islandës për rifillimin e negociatave.
Në rastin e Shqipërisë, vendi ka mbyllur tre kapitujt e parë të negociatave në korrik të vitit 2026, me një synim të shpallur për anëtarësim në vitin 2030. Propozimet e Marta Kos do të jenë në qendër të diskutimeve mes udhëheqësve të BE-së në muajin tetor.