Gjatë Konferencës së Ambasadorëve Kroatë në Zagreb, Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, paraqiti propozimin e Komisionit për rishikimin e procesit të zgjerimit të bllokut. Ajo e përshkroi këtë iniciativë si një “Moment të ri të Helsinkit”, që synon të përgatisë Bashkimin Evropian për një zgjerim me më shumë se 30 shtete anëtare.
Katër shtyllat e reformës
Propozimi i Marta Kos fokusohet në katër fusha kryesore për të ndërtuar konsensus në nivelin më të lartë:
• Reformat e brendshme: Kërkohet vendimmarrje më fleksibile dhe zvogëlimi i numrit të fushave ku një shtet anëtar mund të ushtrojë veton. Kos argumentoi se këto ndryshime mund të arrihen pa ndryshuar traktatet, duke shmangur procese të gjata ratifikimi.
• Mbrojtjet demokratike: Për të parandaluar shfaqjen e “kuajve të Trojës”, Komisioni propozon masa më të forta për sundimin e ligjit, të cilat do të lejonin korrigjimin e shkeljeve të vlerave themelore edhe pas anëtarësimit.
• Integrimi gradual: Braktiset logjika “gjithçka ose asgjë”. Vendet kandidate do të mund të përfitojnë nga elemente të tregut dhe strukturave evropiane, si sistemi SEPA apo rrjetet energjetike, përpara anëtarësimit të plotë.
• Masat kalimtare: Vlerësimi i ndikimit financiar dhe buxhetor të anëtarëve të rinj për të shmangur tronditjet në funksionimin e Unionit.
Statusi i vendeve kandidate
Komisionerja vlerësoi përparimin e vendeve kandidate. Mali i Zi u theksua si favorit në proces, ndërsa Shqipëria u përgëzua për progresin në përmbushjen e standardeve për sundimin e ligjit. Përveç këtyre, u përmendën avancimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë, si dhe vota e Islandës për rifillimin e negociatave.
Në rastin e Shqipërisë, vendi ka mbyllur tre kapitujt e parë të negociatave në korrik të vitit 2026, me një synim të shpallur për anëtarësim në vitin 2030. Propozimet e Marta Kos do të jenë në qendër të diskutimeve mes udhëheqësve të BE-së në muajin tetor.
Përditësime
Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, e ka cilësuar nismën e re si 'Momenti i dytë i Helsinkit', duke e krahasuar me valën historike të zgjerimit të vitit 1999. Plani përqendrohet në katër shtylla: ndikimin e vendeve të reja, reformat e brendshme të BE-së, forcimin e Unionit dhe përshtatjen e procesit me realitetet gjeopolitike. Për të garantuar efikasitetin, Kos ka propozuar reformimin e vendimmarrjes me synim reduktimin e përdorimit të vetos nga shtetet anëtare. Gjithashtu, është theksuar nevoja për mekanizma mbrojtës kundër 'kuajve të Trojës', për të siguruar respektimin e standardeve demokratike. Në këtë kuadër, Shqipëria ka vendosur objektivin ambicioz për mbylljen e negociatave të anëtarësimit deri në fund të vitit 2027.
Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, paraqiti detajet e kornizës së re në Konferencën e Ambasadorëve Kroatë në Zagreb, duke konfirmuar se reformat nuk do të kërkojnë ndryshime të traktateve të Bashkimit Evropian. Në zhvillimet e fundit teknike: Shqipëria kaloi zyrtarisht standardin e përkohshëm për sundimin e ligjit, duke shënuar një përparim kyç në procesin integrues. Mali i Zi konsolidoi pozicionin e tij si lider në rajon, duke konfirmuar mbylljen e 18 kapitujve negociues deri në korrik.
Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, shpalli vitin 2026 si vit rekord për procesin, me një vëllim të kapitujve të hapur e të mbyllur që tejkalon çdo periudhë në 25 vitet e fundit. Në një zhvillim thelbësor, shtetet anëtare kanë nisur zyrtarisht hartimin e traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi. Njëkohësisht, Komisioni Evropian u kërkoi shteteve anëtare të zhbllokojnë hapjen formale të të gjitha grupkapitujve për Ukrainën dhe Moldavinë. Komisionerja Kos nënvizoi se zgjerimi është shndërruar tashmë në një instrument strategjik për forcimin gjeopolitik të Bashkimit Evropian.
Bashkimi Evropian përgatit reforma strukturore për të përballuar zgjerimin e ardhshëm. Komisioni Evropian pritet të prezantojë në shtator propozimet për: - Kufizimin e të drejtës së vetos së shteteve anëtare për të përshpejtuar vendimmarrjen në një Union me mbi 30 anëtarë. - Implementimin e mekanizmave të rinj për garantimin e sundimit të ligjit dhe demokracisë edhe pas anëtarësimit, për të eliminuar regresin demokratik.
Komisionerja Marta Kos e cilësoi arkitekturën e re të zgjerimit si një 'Moment të ri të Helsinkit'. Gjatë fjalimit në Zagreb, ajo artikuloi katër shtylla kryesore për integrimin: reforma të brendshme pa ndryshim traktatesh, forcim të mbrojtjes demokratike, metodologji të re për integrim gradual dhe masa kalimtare. Analistët vunë re mungesën e çdo reference ndaj Maqedonisë së Veriut në deklaratën e Komisioneres.
Komisionerja Marta Kos paralajmëroi nevojën për të shmangur hyrjen e 'kuajve të trojanëve' gjatë procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian. Këtë qëndrim zyrtar, Komisionerja e artikuloi gjatë Konferencës së Ambasadorëve të mbajtur në Zagreb. Ajo kërkoi vigjilencë maksimale për të garantuar se vendet kandidate plotësojnë standardet demokratike pa kompromise strukturore.