Komisioni Evropian miratoi më 4 nëntor një paketë për rishikimin e politikave të BE-së në kuadër të përgatitjeve për zgjerimin. Masat synojnë të përgatisin qeverisjen, politikat dhe buxhetin e Unionit për anëtarësimet e ardhshme, si dhe të forcojnë mbrojtjen e vlerave të BE-së dhe shtetit të së drejtës.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se zgjerimi është një domosdoshmëri gjeopolitike dhe se BE-ja duhet të përgatitë institucionet e politikat e saj, ndërsa vendet kandidate vijojnë reformat. Paketa paraqet një vlerësim të politikave të Unionit dhe shqyrton se si kuadri ekzistues i Traktateve dhe traktatet e ardhshme të anëtarësimit mund të ndihmojnë për përgatitjen e një BE-je me më shumë anëtarë.
Komisioni propozon mekanizma mbrojtës për traktatet e ardhshme, përfshirë masa më të forta në sektorë të caktuar dhe një klauzolë të re institucionale. Synimi është që angazhimet e marra gjatë negociatave të vazhdojnë të përmbushen edhe pas anëtarësimit. Paketa do të shërbejë si bazë për diskutime mes vendeve anëtare dhe për punën me Parlamentin Evropian e Këshillin mbi përshtatjet institucionale dhe operacionale.
Integrim gradual dhe i kushtëzuar
Procesi i integrimit gradual do të mundësojë pjesëmarrje më të hershme në disa politika të përzgjedhura të BE-së, nëse vendet kandidate përmbushin kriteret përkatëse. Pjesëmarrja do të bazohet në meritë, do të jetë e kushtëzuar dhe e kthyeshme, si dhe do të varet nga gatishmëria për zbatimin e politikave dhe përafrimi strategjik. Komisioni parashikon të nisë dialogë me vendet kandidate gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, për të shqyrtuar masat ekzistuese, financimin dhe mundësitë e reja.
Negociatat janë të organizuara në 33 kapituj dhe gjashtë grup-kapituj: Themeloret; Tregu i Brendshëm; Konkurrueshmëria dhe Rritja Gjithëpërfshirëse; Agjenda e Gjelbër dhe Lidhshmëria e Qëndrueshme; Burimet, Bujqësia dhe Kohezioni; si dhe Marrëdhëniet me Jashtë. Strategjia parashikon mundësi për përfshirje më të madhe në agjenci si Frontex, Europol, Agjencia Evropiane e Barnave, Agjencia e Sigurisë së Aviacionit të BE-së dhe Autoriteti Evropian i Sigurisë Ushqimore. Përmenden gjithashtu Erasmus+, Horizon Europe, LIFE dhe instrumenti CEF për transportin dhe energjinë.
Përfitimet e mundshme për rajonin
Shqipëria, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Serbia dhe Moldavia përfshihen në shtrirjen gjeografike të Zonës Unike të Pagesave në Euro (SEPA), ndërsa ofruesit e shërbimeve të pagesave po integrohen gradualisht në skemë. Kjo mundëson transferta në euro me kosto më të ulët. Përmes “Korsive të Gjelbra” synohet të lehtësohet kalimi i mallrave në pikat kufitare dhe të ulen pritjet e kostot për bizneset.
Komisioni po punon për shtrirjen në Ballkanin Perëndimor të skemës “Roam Like at Home”, që lejon përdorimin e telefonisë celulare pa tarifa shtesë roaming në zonën përkatëse. Ukraina dhe Moldavia janë përfshirë plotësisht në këtë zonë që nga 1 janari 2026. Sipas materialit shoqërues të strategjisë, rreth 25 mijë studentë dhe pjesëtarë të stafit akademik nga vendet e zgjerimit morën pjesë në shkëmbime përmes Erasmus+ gjatë viteve 2021–2025.
Komisioni vlerëson se buxheti i Unionit mund të përballojë anëtarë të rinj, duke vijuar financimin e prioriteteve ekzistuese. Sipas propozimit për Kuadrin Financiar Shumëvjeçar 2028–2034, vendet kandidate do të financohen përmes instrumentit “Global Europe”.