Shqipëria ndodhet përpara një ndryshimi të dytë të madh të hartës së qeverisjes vendore brenda pak më shumë se një dekade. Projektligji i propozuar nga mazhoranca parashikon bashkimin e 15 bashkive me njësitë fqinje, duke e çuar numrin total nga 61 në 46. Synimi i kësaj reforme është krijimi i një administrate më efikase, mirëpo debati publik po përqendrohet te funksionaliteti dhe cilësia e shërbimeve që do të ofrohen.
Analiza e përvojës së kaluar
Reforma e vitit 2014, e cila shkriu 373 njësi në 61 bashki, synonte të krijonte ekonomi shkalle dhe administrata më profesionale. Megjithatë, të dhënat tregojnë se ndërsa të ardhurat vendore u rritën, shërbimet bazë, si furnizimi me ujë, kanalizimet dhe menaxhimi i mbetjeve, shfaqën vështirësi, veçanërisht në zonat rurale. Në vitin 2024, shërbimi i mbetjeve mbulonte rreth 85.6% të popullsisë në nivel kombëtar, por vetëm 65% në zonat rurale.
Administrata dhe buxheti
Një tjetër pikë kritike është rritja e personelit të pushtetit vendor, i cili është dyfishuar nga rreth 19 mijë punonjës në 2014, në mbi 39 mijë në 2025. Ky zgjerim ka ndikuar në shpenzimet buxhetore, ku në shumë bashki të vogla, pagat zënë mbi 60% të buxhetit vjetor, duke reduktuar mundësitë për investime kapitale. Ndërkohë, raporti i punonjësve për 1,000 banorë u rrit me rreth 8.2% gjatë vitit 2024.
Kompetencat dhe konsultimi
Amullia e kompetencave mbetet një sfidë, me shembullin e zjarrfikëseve ku mbivendosja e detyrave midis bashkive, Ministrisë së Brendshme dhe Agjencisë Kombëtare të Mbrojtjes Civile krijon vonesa në operacione. Për më tepër, procesi i konsultimit është kritikuar pasi projektligji u depozitua në Kuvend përpara se t'u jepeshin 60 ditë kohë bashkive për diskutime. Kritikët theksojnë se për një reformë të tillë nevojiteshin analiza të ndikimit për çdo bashkim, duke përfshirë kostot, distancën e qytetarëve nga shërbimi dhe përfaqësimin e komuniteteve lokale.
Përditësime
Banka Botërore evidentoi përmes një raporti të ri përkeqësimin e ndjeshëm të shërbimeve kryesore si uji, menaxhimi i mbetjeve dhe arsimi në zonat rurale, pas implementimit të reformës së vitit 2014. Të dhënat konfirmojnë se gjysma e buxhetit vendor për vitin 2024 është shpenzuar për personelin, duke shënuar një rritje të konsiderueshme krahasuar me 25.5% që ky zë zinte në vitin 2021.