Sektori i ndërtimit në Shqipëri përballet me sfida të shtuara për shkak të sekuestrimeve të pasurive të paluajtshme nga SPAK, të cilat lidhen me hetimet për pastrim parash nga grupet kriminale. Sipas të dhënave nga Agjencia e Administrimit të Pasurive të Sekuestruara dhe të Konfiskuara (AAPSK), vlera totale e këtyre pronave arrin në 50 milionë euro, duke përfshirë 345 prona.
Pjesa më e madhe e kësaj vlere, rreth 75% ose 3.4 miliardë lekë, është e përqendruar në Tiranë. Pas kryeqytetit, pjesën më të madhe të vlerës së pronave të sekuestruara e zënë Durrësi dhe Fieri, me rreth 9% secili. Elbasani dhe Kavaja përfaqësojnë rreth 2% secili, ndërsa në Sarandë dhe Berat pesha e tyre është rreth 1% për secilin qytet.
Kjo situatë ka krijuar pasiguri për qytetarët që kanë blerë apartamente me kontrata porosie gjatë fazave të hershme të ndërtimit. Noteri Fatmir Laçej, këshilltar i përgjithshëm i Unionit Botëror të Noterëve (UINL), shpjegon se rreth 90% e projekteve në Tiranë financohen pikërisht nga pagesat e blerësve, të cilët shpesh shlyejnë 100% të shumës që në fazën e gropës për të përfituar çmime më të ulëta. Sipas Laçej, qytetari që ka përmbushur detyrimet kontraktuale dhe ka vepruar në mirëbesim nuk mund të trajtohet si pjesë e veprimtarisë së paligjshme.
Mbrojtja ligjore dhe siguria e blerësve
AAPSK, e cila vepron në bazë të Ligjit nr. 34/2019, ka për detyrë administrimin e pasurive pasi ato sekuestrohen me vendim gjykate sipas Kodit të Procedurës Penale. Noteri Laçej nënvizon domosdoshmërinë që çdo kontratë porosie të regjistrohet detyrimisht në Agjencinë Shtetërore të Kadastrës, për të shmangur rrezikun e shitjes së dyfishtë të një prone. Ai shton se duhet gjetur një ekuilibër midis efektivitetit të hetimeve penale dhe garantimit të të drejtave të blerësve, të cilët shpesh janë financuesit realë të objekteve ku kanë investuar kursimet e jetës.
Përditësime
Hetimet e SPAK mbi pasuritë e sekuestruara kanë zbuluar modele të pagesave të përshpejtuara në fazat e hershme të ndërtimit. Analiza e dokumentacionit konfirmon se blerësit kanë likuiduar vlera deri në 92 mijë euro dhe 59 mijë euro ende në fazën e gropës. Sipas të dhënave, 75% e vlerës totale shlyhet në fazat fillestare, ndërsa pjesa e mbetur likuidohet brenda 3 deri në 4 muaj nga këstet e para.