Të dhënat e buxheteve faktike për arsimin e lartë tregojnë se gjatë viteve 2016–2025 u shpenzuan rreth 123 miliardë lekë, ose afërsisht 1,2 miliardë euro. Nga kjo shumë, rreth 12 miliardë lekë, të barasvlershme me afërsisht 120 milionë euro sipas një kursi orientues, u identifikuan si investime kapitale. Për çdo 100 lekë të shpenzuara, rreth 10 lekë shkuan për investime, ndërsa 90 lekë për paga, sigurime shoqërore, mallra, shërbime dhe shpenzime të tjera të funksionimit.
Sipas raporteve të monitorimit të Ministrisë së Arsimit, shpenzimet për universitetet publike janë rritur gjatë dhjetë viteve të fundit, por investimet kapitale kanë mbetur relativisht të kufizuara dhe kanë pasur luhatje të mëdha nga një vit në tjetrin. Rritja e financimit nuk është shoqëruar me një prirje të qëndrueshme të rritjes së peshës së investimeve. Burimet vënë në dukje se Shqipëria financon arsimin më pak se mesatarja e vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Për të ilustruar përmasën e investimeve, raportimi paraqet një skenar teorik: 30 milionë euro mund të financonin rreth 20 laboratorë kërkimorë të avancuar, me kosto mesatare prej 1,5 milionë eurosh për laborator. Kjo është një mundësi orientuese, jo investim i kryer.
Hetimi për prokurimet në Universitetin Bujqësor
Një rast që lidhet me administrimin e fondeve është ai i Universitetit Bujqësor të Tiranës, në Kamëz. Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) hetoi dyshimet për manipulim të prokurimeve publike, ku përfshiheshin drejtues akademikë, punonjës të administratës dhe përfaqësues të bizneseve private. Hetimi përfshiu nëntë procedura prokurimi të vitit 2022, me fond limit të përgjithshëm prej 90 milionë lekësh, ose rreth 900 mijë euro.
Prokuroria pretendon se disa projekte përmbanin të dhëna fiktive dhe specifikime teknike të përshtatura për operatorë ekonomikë të caktuar. Sipas SPAK-ut, janë përdorur edhe oferta ekonomike të dyshuara si të falsifikuara, të paraqitura në emër të kompanive të tjera, për të rritur artificialisht fondin limit dhe për të favorizuar operatorë të paracaktuar.
Në korrik të vitit të kaluar, SPAK njoftoi dërgimin për gjykim të 29 personave: 27 zyrtarë të Universitetit Bujqësor dhe dy përfaqësues të një biznesi. Zyrtarët u akuzuan për shkelje të barazisë së pjesëmarrësve në tenderë. Një pedagog që ruajti anonimitetin tha se abuzimet me fondet për laboratorët dhe kërkimin shkencor janë të larta.