Në Kosovë, gra si Hana, 35-vjeçare që jeton dhe punon në Prishtinë, nuk kërkojnë pjesën e tyre ligjore në trashëgiminë familjare. Ajo ka ndërtuar një jetë të qëndrueshme, por nuk ka pronë në emrin e saj as nga prindërit, as nga familja e burrit. “Pasuria i takon vëllait. Unë dhe motrat jemi të martuara, kemi shtëpi. Kjo mjafton”, thotë ajo.
Hana ka tri motra dhe një vëlla. Prona e prindërve përfshin një shtëpi me rreth 20 ar tokë në periferi të Prishtinës dhe katër hektarë tokë bujqësore në një fshat të rajonit. Ligjërisht, ajo ka të drejtë në pjesë të barabartë, por në realitet e sheh pronën si trashëgimi vetëm për djemtë. Identiteti i saj i vërtetë është i njohur për redaksinë e Radios Evropa e Lirë.
Ajo heziton të flasë hapur për të mos e mërzitur vëllain dhe pranon se prona ofron siguri financiare. “Nëse vëllai do të ma jepte vullnetarisht pjesën që më takon, do ta pranoja, por ndryshe jo”, shprehet ajo. Rasti i saj nuk është përjashtim, por rregull i zakonshëm, madje edhe te brezi i ri.
Kur trashëgimia është tabu
Trashëgimia familjare mbetet tabu në Kosovë. Shumë gra nuk i zbatojnë të drejtat pronësore për shkak të mentalitetit tradicional, jo mungesës së ligjit. Gjatë raportimeve, Radio Evropa e Lirë ka hasur refuzime të shpeshta nga gratë për të diskutuar temën, pasi ajo nuk trajtohet në familje.
Sipas raportit të Grupit për Studime Juridike dhe Politike (GLPS) në Prishtinë, të publikuar në shtator të vitit të kaluar, rreth 45 për qind e grave të përfshira në procese gjyqësore heqin dorë nga trashëgimia. Kjo tërheqje paraqitet si vullnetare, por në realitet rrjedh nga presioni shoqëror, frika nga prishja e marrëdhënieve familjare dhe norma tradicionale.