Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), me mbështetjen e Ambasadës së Republikës Federale të Gjermanisë në Prishtinë, organizoi më 6 nëntor një tryezë për publikimin e analizës “Moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese” dhe diskutimin e nismës qytetare për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal. Në tryezë morën pjesë hulumtues të IKD-së dhe përfaqësues të partive politike e të shoqërisë civile.
Hulumtuesi i lartë i IKD-së, Naim Jakaj, tha se neni 116 i Kushtetutës i përcakton vendimet e Gjykatës Kushtetuese si përfundimtare dhe të detyrueshme. Sipas analizës, megjithatë, ka pasur raste kur institucionet nuk i kanë zbatuar vendimet, i kanë zbatuar me vonesë ose nuk kanë ndërmarrë veprimet e nevojshme.
Jakaj përmendi rastin e 572 punëtorëve të Fabrikës së Çelikut në Ferizaj, për të cilët Gjykata kishte marrë vendim më 2010. Sipas tij, vendimi nuk u zbatua, ndërsa më vonë Gjykata nxori vendim për mospërmbarim dhe njoftoi Prokurorinë e Shtetit. Ai përmendi edhe rastin e Fadil Hoxhës dhe 59 qytetarëve të Prizrenit, të cilët kërkuan respektimin e së drejtës për të marrë pjesë në vendimmarrjen për planifikimin urban.
Jakaj foli edhe për çështje që lidhen me Kuvendin e Kosovës. Në rastin KO79/23, për Ligjin për Pagat, Kuvendi nuk e përmbushi brenda afatit detyrimin për të ndryshuar dispozitën për shtesën e përvojës së punës. Në rastin KO124/25, për konstituimin e Kuvendit, Gjykata konstatoi në gusht të vitit 2025 se deputetët nuk kishin zbatuar një aktgjykim të mëparshëm.
Jakaj tha se neni 394 i Kodit Penal parasheh përgjegjësi për mosekzekutimin e vendimeve gjyqësore, por nuk i përmend shprehimisht vendimet e Gjykatës Kushtetuese. Ai përmendi Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë e Hercegovinën si vende ku kjo përgjegjësi është përcaktuar shprehimisht. Sipas tij, moszbatimi cenon autoritetin e Gjykatës, të drejtat e qytetarëve dhe besimin e tyre te institucionet.
Nisma për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal nisi më 23 korrik dhe përfundoi më 23 tetor, pasi mblodhi 12 120 nënshkrime. Ajo iu dorëzua Kuvendit më 26 tetor dhe përmban dy propozime: përcaktimin e përgjegjësisë penale për moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe për përdorimin e parasë publike për përfitim elektoral. Jakaj tha se synimi nuk është shtimi i personave të dënuar, por që më pak vendime të mbeten pa u zbatuar. Sipas tij, analiza për propozimin e dytë do të paraqitet më 18 nëntor.
Nënkryetarja e Kuvendit të Kosovës dhe deputetja e PDK-së, Vlora Çitaku, mbështeti nismën. Ajo tha se vendimet duhet të zbatohen nga të gjitha institucionet dhe zyrtarët publikë, pavarësisht qëndrimeve politike. Çitaku propozoi krijimin e një komisioni që do të kërkonte raportim publik për secilin vendim, duke përcaktuar institucionin përgjegjës, veprimet e nevojshme dhe afatin e zbatimit.
Hulumtuesi i IKD-së Gzim Shala tha se moszbatimi i aktgjykimeve nënkupton edhe moszbatimin e Kushtetutës. Ai sqaroi se standardet ndërkombëtare kërkojnë zbatimin e vendimeve kushtetuese, por nuk kërkojnë domosdoshmërisht kriminalizimin e moszbatimit. Sipas Shalës, propozimi për ndryshimin e nenit 394 synon të shmangë përgjegjësinë automatike për vonesa ose probleme teknike dhe të marrë parasysh rrethanat konkrete të secilit rast.