Më 16 tetor 2026, Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) publikoi propozime për ndryshimin e tri projektligjeve që lidhen me Këshillin Gjyqësor të Kosovës (KGjK), Këshillin Prokurorial të Kosovës (KPK) dhe Akademinë e Drejtësisë. Hulumtimi parlamentar “Reforma e Këshillit Gjyqësor, Këshillit Prokurorial dhe Akademisë së Drejtësisë” paraqet amendamente të propozuara para miratimit përfundimtar të projektligjeve.
Hulumtuesi i lartë i IKD-së, Gzim Shala, tha se zgjedhja dhe shkarkimi i anëtarëve të KGjK-së duhet të bëhen me së paku 61 vota të deputetëve. Sipas tij, projektligji aktual lejon që anëtarët të zgjidhen dhe të shkarkohen me votat e deputetëve të pranishëm që votojnë. Shala tha se për një institucion që garanton pavarësinë e gjyqësorit nevojitet mbështetje më e gjerë parlamentare. IKD-ja propozon të njëjtin prag për zgjedhjen e anëtarëve joprokurorë të KPK-së.
Propozimet për KGjK-në përfshijnë ndryshime në përbërjen e anëtarëve jogjyqtarë, kriteret e kandidimit dhe përfaqësimin e niveleve të ndryshme të gjyqësorit. Ato trajtojnë vlerësimin e integritetit dhe aftësive menaxheriale të kandidatëve, listën e ngushtë për Kuvendin dhe konkursin për Komisionin për Vlerësimin e Performancës së Gjyqtarëve. Hulumtimi përfshin gjithashtu kriteret dhe përbërjen e komisioneve, përgjegjësinë disiplinore të anëtarëve të Këshillit, administrimin e sistemit gjyqësor, mandatin e kryetarëve të gjykatave dhe gjyqtarëve mbikëqyrës, si dhe kriteret për zyrtarët e Njësisë për Inspektim dhe Verifikim. IKD-ja propozon që aktakuza të sjellë pasoja për kandidimin ose emërimin vetëm pasi të jetë konfirmuar nga gjykata.
Për Akademinë e Drejtësisë, IKD-ja propozon që ministri i Drejtësisë të mos jetë anëtar i Këshillit Drejtues. Sipas institutit, pjesëmarrja e ministrit mundëson përfshirjen e pushtetit ekzekutiv në vendimmarrjen e një institucioni që projektligji e përcakton si të pavarur. Këshilli merr vendime edhe për ankesat lidhur me vlerësimin e trajnimit fillestar të gjyqtarëve dhe prokurorëve, i cili mund të ndikojë në vazhdimin e karrierës së tyre. Propozimi mbështetet në rekomandimin e Komisionit të Venecias. IKD-ja sugjeron që Këshilli të përbëhet nga përfaqësues të Gjykatës Supreme, Prokurorit të Shtetit, KGjK-së dhe KPK-së, pa përfaqësues të pushtetit ekzekutiv.
Në një hulumtim tjetër të publikuar po atë ditë, IKD-ja trajtoi Projektligjin nr. 11/L-007 për rekrutimin, vlerësimin e performancës, kontrollin e integritetit dhe statusin e gjyqtarëve e prokurorëve. Instituti propozon që pasuria e pajustifikueshme të mos përdoret si bazë për shkarkim derisa të miratohen ndryshimet përkatëse kushtetuese. Po ashtu, aktakuza duhet të sjellë pasoja për përjashtimin e kandidatëve vetëm pasi të jetë konfirmuar nga gjykata.
Propozimet përfshijnë kritere më të qarta dhe objektive për kontrollin e integritetit, trajtimin e heshtjes ose refuzimit të arsyetuar të Presidentit në procedurat e emërimit dhe shkarkimit, si dhe mundësinë e shtyrjes së trajnimit për shkaqe objektive. Raporti trajton edhe kufizimin dhe transparencën e shpërblimeve nga veprimtaritë profesionale, largimin e kompetencës mbrojtëse të Këshillave dhe qartësimin e autoritetit, standardeve e pasojave të vlerësimit të performancës së drejtuesve të gjykatave dhe prokurorive.