Sipas të dhënave të reja nga Instituti i Statistikave (INSTAT), të përpunuara në kuadër të propozimeve për reformën territoriale, rreth 13% e sipërfaqes së Shqipërisë është klasifikuar si zonë e braktisur në harkun kohor midis viteve 2011 dhe 2023. Ky fenomen është i përhapur pothuajse në të gjithë vendin, por shfaqet më i theksuar në zonat malore dhe ato me akses të kufizuar.
Zonat më të prekura nga shpopullimi
Sipas hartës së publikuar, përqendrimi më i lartë i zonave të braktisura vërehet në rajonin verior dhe verilindor të vendit. Ndër bashkitë më të prekura përfshihen:
• Tropoja
• Kukësi
• Dibra
• Mati
• Mirdita
• Fushë-Arrëzi
• Puka
• Malësia e Madhe
Në këto hapësira, largimi i banorëve nga fshatrat është bërë i vazhdueshëm. Fenomeni është i dukshëm gjithashtu në brezin qendror-lindor, duke përfshirë zona të Librazhdit, Elbasanit, Gramshit, Përrenjasit dhe Skraparit, si dhe pjesë të Beratit e Korçës. Në jug, bashki si Përmeti, Tepelena, Kolonja, Memaliaj dhe Gjirokastra gjithashtu shfaqin prani të konsiderueshme të zonave të braktisura.
Kontrasti midis zonave urbane dhe rurale
Ndërkohë që zonat rurale dhe malore përballen me këtë tkurrje, korridori perëndimor mbetet zona më e populluar. Qendra të mëdha si Tirana, Durrësi dhe Fieri, së bashku me zonat bregdetare, ruajnë një densitet më të lartë dhe janë më pak të prekura nga ky proces, pavarësisht shfaqjes së vatrave të braktisura në periferitë e tyre.
Shkaqet kryesore të braktisjes
Ekspertët vlerësojnë se kjo situatë vjen si pasojë e disa faktorëve thelbësorë:
• Mungesa e punësimit dhe vështirësitë në sigurimin e të ardhurave në zonat e thella.
• Infrastruktura rrugore e amortizuar dhe mungesa e shërbimeve të transportit publik.
• Vështirësitë në aksesimin e shërbimeve shëndetësore dhe arsimore cilësore.
• Emigracioni i lartë i të rinjve dhe plakja e popullsisë, e cila ka sjellë shuarje natyrore të vendbanimeve.
Kjo ecuri ka thelluar polarizimin territorial, duke përqendruar zhvillimin në qendrat urbane, ndërsa zonat periferike përjetojnë një proces të pakthyeshëm të boshatisjes së territorit.