Analiza e mbështetur në Indeksin e Masës Urbane (IMU) paraqet një tablo të polarizuar demografike dhe ekonomike të Shqipërisë. Dokumenti, i cili shërben si bazë për propozimin e një harte të re me 46 bashki përmes shkrirjes së 15 njësive vendore, thekson se popullsia është përqendruar në pak qendra urbane, ndërsa zonat rurale dhe periferike, veçanërisht në verilindje dhe juglindje, përballen me plakje dhe mungesë zhvillimi.
Klasifikimi i bashkive sipas popullsisë
Sipas gjetjeve, realiteti demografik ndahet në tre grupe:
• 13 bashki me nivel të lartë të masës urbane, ku banojnë 62.5% e popullsisë.
• 18 bashki me potencial të ndërmjetëm.
• 30 bashki me nivel të ulët, të cilat përfaqësojnë vetëm 14.2% të popullsisë.
Kryeqyteti mbetet qendra kryesore me mbi gjysmë milioni banorë, pasuar nga bashkitë Durrës, Vlorë, Elbasan, Shkodër, Fier, Kamëz dhe Berat. Në kahun tjetër, bashkitë me peshë më të ulët demografike përfshijnë Pustecin, Libohovën, Himarën, Këlcyrën, Memaliajn, Selenicën, Dropullin, Finiqin, Delvinën dhe Kolonjën.
Analiza e territorit dhe koeficienti Gini
Indeksi vlerëson se mesatarisht 57% e territorit është i pabanuar. Koeficienti Gini për shpërndarjen e banorëve është 0.86, që tregon përqendrim të lartë në pak zona. Në bashki si Kolonja dhe Korça, ky tregues arrin në 0.97, duke reflektuar përqendrimin e popullsisë në hapësira të ngushta. Në të kundërt, Bashkia e Kamzës paraqet vlerën më të ulët, 0.42, çka tregon një shpërndarje më të dendur të banorëve.
Për më tepër, raporti teknik identifikon se në 51 bashki të vendit, numri i qytetarëve të moshuar është më i lartë se numri i fëmijëve, duke reflektuar rrethin vicioz të plakjes së popullsisë në shumë zona të vendit.
Përditësime
Komisioni i Posaçëm Parlamentar i Partisë Socialiste zyrtarizoi nismën 'Reforma Administrativo-Territoriale 2.0'. Analiza e re braktis mbështetjen e vetme te Indeksi i Masës Urbane (IMU) për t'u fokusuar te një metodologji trefashëshe. Raporti klasifikon bashkitë në tre realitete të qarta: qendra në rritje, bashki me potencial të ndërmjetëm dhe zona në tkurrje të thellë demografike.
Komisioni i Posaçëm Parlamentar ka zyrtarizuar planin për hartën e re administrative. Propozimi synon shkrirjen e 15 njësive vendore aktuale në bashkitë më të mëdha brenda të njëjtit qark. Kjo lëvizje do ta reduktojë numrin total të bashkive në vend nga 61 në 46.
Komisioni i Posaçëm Parlamentar zyrtarizoi mbështetjen e plotë të analizës së reformës mbi të dhënat e Censusit 2023. Raporti teknik identifikon shkaqet strukturore të tkurrjes demografike, duke veçuar ekonominë e mbijetesës dhe varësinë e lartë financiare nga qeveria qendrore si faktorë frenues për bashkitë në vështirësi. Studimi vë në dukje një polarizim të thelluar mes rajoneve, me zonat e verilindjes, juglindjes dhe ato malore që mbeten të ekspozuara ndaj rrethit vicioz të plakjes së popullsisë.