Vendimi i ushtrueses së detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu, për të dekretuar lirimin nga detyra të shtatë prokurorëve të komunitetit serb, ka shkaktuar reagime të shumta. Prokurorët në fjalë ishin larguar nga sistemi i drejtësisë në vitin 2022, si pjesë e dorëheqjeve kolektive të zyrtarëve serbë në veri të vendit.
Qëndrimi i Bashkimit Evropian
Një zëdhënës i Bashkimit Evropian deklaroi se vendimi i znj. Haxhiu dhe i Këshillit Prokurorial të Kosovës (KPK) nuk duket të jetë në përputhje me ligjin dhe procedurat e rregullta. BE-ja u ka bërë thirrje institucioneve të Kosovës që të përmbahen nga veprimet që mund të pengojnë riintegrimin e personelit gjyqësor serb. Ky qëndrim u diskutua edhe gjatë një vizite të paparalajmëruar në Prishtinë të përfaqësuesit të BE-së, Peter Sorensen, i cili u takua me kryeministrin në detyrë, Albin Kurti.
Pozicioni i institucioneve të Kosovës
Kryeministri Albin Kurti ka ritheksuar se, ndonëse është i hapur për përfshirjen e komunitetit serb në institucione, rikthimi automatik i prokurorëve që u dorëhoqën nuk është i mundur ligjërisht. Sipas Qeverisë, dorëheqjet e vitit 2022 ishin të koordinuara politikisht dhe cënonin karakterin shumetnik të sistemit demokratik të vendit. Çdo veprim i ndërmarrë mbështetet në Kushtetutën dhe legjislacionin në fuqi të Republikës së Kosovës.
Debati publik dhe vlerësimet e analistëve
Vendimi ka nxitur debate të gjera në opinionin publik. Analistë dhe juristë kanë shprehur mendime të ndryshme:
- Blerim Burjani dhe Gani Qarri kanë kritikuar qasjen e BE-së, duke e cilësuar si të njëanshme dhe joprofesionale, pasi prokurorët serbë ishin larguar për motive politike e jo profesionale.
- Enver Bytyçi e konsideron vendimin si dëshmi të pjekurisë shtetërore dhe përkushtimit ndaj sundimit të ligjit.
- Albinot Maloku dhe Ardian Zeqiri vërejnë se presioni ndërkombëtar lidhet me përpjekjet për të jetësuar marrëveshjet për riintegrim, por theksojnë se vendimet duhet të jenë në përputhje me proceset kushtetuese.
- Faton Mehmeti dhe Artan Nimani vlerësojnë se autoritetet duhet të ruajnë pavarësinë e sistemit gjyqësor ndaj ndikimeve të jashtme.
Përditësime
Ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu, ka akuzuar partnerët ndërkombëtarë për ushtrim presioni mbi sistemin e drejtësisë, ndërsa Bashkimi Evropian ka bërë thirrje për shmangien e ndikimeve politike mbi Këshillin Gjyqësor të Kosovës (KGJK). Lidhur me kërkesat për kthimin e zyrtarëve serbë që u larguan nga institucionet në vitin 2022, kryeministri Albin Kurti theksoi se legjislacioni aktual nuk parashikon kthimin e tyre automatik. Gjatë atij viti, sistemin e drejtësisë dhe policinë e braktisën 130 gjyqtarë e prokurorë dhe 550 policë.
Këshilli Prokurorial i Kosovës (KPK) ka refuzuar zyrtarisht kërkesat e 5 prokurorëve dhe 15 punonjësve administrativë për tërheqjen e dorëheqjeve. Ky vendim pason shkarkimin e 7 prokurorëve nga ana e Ministres së Drejtësisë, Albulena Haxhiu, më 21 korrik. Institucionet vlerësojnë se dorëheqjet e vitit 2022 ishin të motivuara politikisht nga vendimi i Qeverisë për targat. Ndërkohë, vizita e Peter Sorensen në Prishtinë u përqendrua në shqyrtimin e këtyre zhvillimeve, në kuadër të përpjekjeve për riintegrimin e zyrtarëve serbë në sistemin gjyqësor.
Juristi Skënder Musliu vlerëson se largimi i zyrtarëve serbë në vitin 2022 nuk ishte një reagim spontan për çështjen e targave, por një operacion i koordinuar nga Milan Radoiçiqi dhe Beogradi për të nxitur destabilizim. Ekspertët bëjnë dallim thelbësor me vitin 2013, kur largimi i stafit ishte rezultat i marrëveshjeve të ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian. Aktualisht, debati mbi statusin e prokurorëve po ndërlidhet edhe me zbulimin e varrezës masive në Kalludër të Zubin Potokut, duke shtuar dyshimet për prapavijat politike të grupeve të caktuara në veri të vendit.