Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) publikoi më 4 shkurt 2026 raportin e parë gjithëpërfshirës mbi faktorët e parandalueshëm të kancerit, bazuar në të dhënat e incidencës nga viti 2022 dhe faktorëve të rrezikut nga një dekadë më parë. Analiza u krye në 185 vende, përfshirë Shqipërinë, dhe konstatoi se mbi 18 milionë raste të reja kanceri lidhen me 30 faktorë rreziku të parandalueshëm.
Sipas raportit, 37-38% e rasteve të reja, ose rreth 7 milionë në vit, mund të shmangen. Tre kontribuesit kryesorë janë pirja e duhanit me 3.3 milionë raste (15%), infeksionet me 2.3 milionë raste (10%) dhe konsumimi i alkoolit me 700 mijë raste (3%). Këta faktorë shkaktojnë kryesisht kancerin e mushkërive, stomakut dhe qafës së mitrës, të cilët përbëjnë pothuajse gjysmën e rasteve të parandalueshme.
Faktorët kryesorë të rrezikut
- Pirja e duhanit: Shkakton 15% të rasteve globale, veçanërisht te meshkujt (23%), dhe lidhet me kancerin e mushkërive bashkë me ndotjen e ajrit.
- Infeksionet: Përfshijnë HPV (kancer qafë mitre, parandalueshëm me vaksinë) dhe Helicobacter pylori (kancer stomaku).
- Konsumimi i alkoolit: Përgjegjës për 3% të rasteve.
Faktorë të tjerë përfshijnë mbipeshën, mungesën e aktivitetit fizik, rrezatimin ultravjollcë, ndotjen e ajrit dhe ekspozimet profesionale si azbesti. Burrat preken më shumë (45% e rasteve të tyre të parandalueshme kundrejt 30% te gratë).
Deklaratat e ekspertëve
Studiuesja kryesore Dr. Isabelle Soerjomataram nga Agjencia Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin (IARC, pjesë e OBSH-së) thekson se pothuajse katër në dhjetë raste janë të parandalueshme, duke ofruar një mundësi të fuqishme për uljen e barrës globale. Andre Ilbawi, autor tjetër, nënvizon se kjo është analiza e parë që mat saktësisht rrezikun nga shkaqe të modifikueshme.
Në Shqipëri, sipas specialistit Alban Ylli të Institutit të Shëndetësisë Publike, regjistrohen 750-780 raste vjetore me kancer mushkërie, kryesisht nga duhanpirja, me tendencë rritjeje për shkak të ndryshimeve demografike. Ekspertët pohojnë se një pjesë e kancereve mbetet e pashmangshme për shkak të moshës ose mutacioneve gjenetike.