Sipas të dhënave të fundit nga Eurostat, Shqipëria vazhdon të ketë nivelin më të ulët të financimit publik për arsimin në krahasim me vendet e Bashkimit Europian dhe ato të rajonit. Në vitin 2023, shpenzimet publike për këtë sektor përbënin vetëm 2.9% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), kundrejt mesatares europiane prej 4.7%.
Nëse Shqipëria do të përfshihej në renditjen e 27 vendeve anëtare të BE-së, ajo do të renditej në vendin e fundit. Aktualisht, shtetet me shpenzimet më të ulëta në BE janë Rumania me 3%, Greqia me 3.3% dhe Malta me 3.4%. Në anën tjetër, vendet si Suedia (6.8%), Finlanda (6.3%) dhe Belgjika (6.2%) kryesojnë për investimet në arsim.
Krahasimi rajonal dhe metodologjia
Në hapësirën e Ballkanit Perëndimor (WB6), Shqipëria renditet gjithashtu e fundit me 2.9% të PBB-së, duke qëndruar rreth 1 pikë përqindje nën mesataren rajonale prej 3.9%. Sipas të dhënave të OECD, vendet e tjera të rajonit raportojnë shifra më të larta:
• Kosova: 4.7%
• Bosnjë-Hercegovina: 4.4%
• Mali i Zi: 4.1%
• Maqedonia e Veriut: 3.7%
• Serbia: 3.3%
Statistikat mbulojnë financimin publik për të gjitha nivelet arsimore, nga parashkollori deri tek ai universitar dhe doktoral, duke përfshirë bursat dhe transfertat për nxënësit dhe studentët. Këto shifra përjashtojnë programet e zhvillimit arsimor në fëmijërinë e hershme.
Përditësime
Sipas të dhënave të fundit nga Eurostat, financimi i arsimit në Bashkimin Europian mbështetet kryesisht te fondet qeveritare, me kontribute minimale nga sektori privat ose burimet e huaja. Arsimi i lartë përfaqëson nga 1/5 deri në 1/3 të shpenzimeve totale arsimore në vendet anëtare, me përjashtime të dallueshme në Luksemburg dhe Austri. Ndërkohë, rënia e shkallës së lindshmërisë në BE po ndryshon demografinë shkollore, zhvillim që pritet të ndikojë drejtpërdrejt në shpenzimet për nxënës në vitet në vijim.
Analiza e të dhënave tregon se Shqipëria kërkon një rritje prej 60% të buxhetit arsimor për të barazuar mesataren europiane. Ky investim shtesë është i domosdoshëm për të kapërcyer hendekun aktual, ku vendi alokon 2.9% të PBB-së kundrejt 4.7% të Bashkimit Europian.
Partia Demokratike akuzoi qeverinë për dështim në arsim, duke rikujtuar premtimin e vitit 2011 për një financim prej 5% të PBB-së. Kritikat pasuan publikimin e të dhënave të testimit PISA 2022, ku 73.7% e 15-vjeçarëve shqiptarë rezultuan nën nivelin bazë të aftësisë së leximit. Këto rezultate thellojnë debatin për hendekun mes buxhetit të alokuar dhe cilësisë së sistemit arsimor në vend.