Shqipëria është duke kaluar një periudhë transformimesh të rëndësishme demografike, të cilat karakterizohen nga lindshmëria e ulët, plakja progresive dhe largimi i vazhdueshëm i të rinjve. Sipas analizës së Shkëlzen Hasanajt, situata aktuale e vendit është unike dhe nuk mund të krahasohet me shtete me përmasa shumë më të mëdha, si Italia, Gjermania apo Turqia, të cilat kanë përkatësisht rreth 59 milionë, 80 milionë dhe 85 milionë banorë. Për Shqipërinë, ndryshimet numerikisht modeste mund të prodhojnë efekte proporcionalisht shumë më të mëdha mbi strukturën e popullsisë.
Problemi i largimit të popullsisë
Diskutimi publik në Shqipëri shpesh fokusohet te pyetja "sa të huaj po vijnë", ndërkohë që pyetja kryesore duhet të jetë pse po largohen shqiptarët. Humbja e personave të moshës 25 deri në 30-vjeç nuk ndikon vetëm në statistikat e popullsisë, por edhe në tregun e punës, sistemin e pensioneve dhe stabilitetin e familjeve në të ardhmen. Përpjekja për të kompensuar mungesën e fuqisë punëtore përmes imigracionit, pa krijuar më parë kushte ekonomike dhe institucionale për të mbajtur shqiptarët, vlerësohet si një qasje që kërkon një politikë demografike të mirëfilltë.
Integrimi dhe sfida e identitetit
Çështja e imigracionit kërkon ndërhyrje institucionale që shkojnë përtej tregut të punës. Integrimi i të huajve kërkon:
- Politika të qarta gjuhësore dhe arsimore;
- Akses të barabartë në shërbime publike;
- Respektim të ligjit dhe ndërveprim social me komunitetin pritës.
Nëse nuk menaxhohet me kujdes, rrezikohen segregimi rezidencial, pabarazia, margjinalizimi dhe tensionet identitare. Përvoja evropiane tregon se diversiteti mund të jetë një vlerë e shtuar, por vetëm kur institucionet janë të përgatitura. Për më tepër, mbetet e hapur sfida e identitetit kombëtar, ndërsa struktura demografike e vendit ndryshon me shpejtësi.