Sipas të dhënave të përpunuara në Raportin Përfundimtar për Reformën Administrativo-Territoriale 2.0, vendi shfaq një polarizim të theksuar sa i përket strukturës së banimit. Analiza, e cila mbështetet në metodologjinë DEGURBA dhe në shifrat e Censit 2023, tregon se ndërsa disa zona urbane mbeten të përqendruara, një pjesë e konsiderueshme e bashkive nuk plotësojnë kriteret ndërkombëtare për një bërthamë urbane me mbi 5 mijë banorë.
Pas tre bashkive më të urbanizuara, përkatësisht Kamzës, Tiranës dhe Durrësit, renditja vijon me qendra të tjera rajonale:
• Vlora me 81%
• Saranda me 78,6%
• Gjirokastra me 76,4%
• Korça me 76,1%
• Shkodra me 74,2%
Në këto përqindje përfshihen gjithashtu Berati, Kuçova dhe Elbasani me mbi 70% të popullsisë në zona urbane, ndërsa Vora arrin 64%, Shijaku 62,6% dhe Pogradeci 59,1%. Në kontrast, një grup i gjerë bashkish, si Himara, Përmeti, Tepelena, Delvina, Konispoli, Selenica, Divjaka, Mirdita, Puka, Fushë-Arrëza, Tropoja dhe Hasi, rezultojnë me shkallë urbanizimi shumë të ulët ose zero. Raporti thekson se ky klasifikim si “zero” nuk mohon ekzistencën e qendrave administrative, por tregon se vendbanimet nuk arrijnë të formojnë një grupim të lidhur sipas pragut standard të metodologjisë.
Sipas vlerësimeve përfundimtare, struktura administrative e vendit ndahet në:
• 6 bashki të klasifikuara si qytet.
• 13 bashki si qytezë dhe periferi.
• 42 bashki me karakter mbizotërues rural.
Kjo ndarje ndikon drejtpërdrejt në organizimin e shërbimeve publike. Në zonat me popullsi të shpërndarë, kostoja për ofrimin e shërbimeve për banor rritet për shkak të infrastrukturës dhe distancave, ndërsa në qendrat urbane sfida kryesore mbetet presioni mbi transportin dhe strehimin.
Përditësime
Të dhënat e detajuara mbi urbanizimin në vend, të bazuara në metodologjinë ndërkombëtare DEGURBA, zbulojnë nivele të larta përqendrimi në disa bashki kryesore: Vlora (81%), Saranda (78,6%), Gjirokastra (76,4%), Korça (76,1%) dhe Shkodra (74,2%). Një sërë bashkish të tjera, përfshirë Beratin, Kuçovën dhe Elbasanin, tejkalojnë pragun prej 70%, ndërsa Vora raporton 64%. Për rastin specifik të Himarës, raporti sqaron se norma e urbanizimit rezulton 0% për shkak se vendbanimet nuk plotësojnë kriterin e pragut minimal të banorëve në një grupim të lidhur, pavarësisht profilit të saj turistik.